Mỗi năm, hàng nghìn thí sinh đặt câu hỏi có nên học ngành kiến trúc trước khi chọn trường. Đây là ngành dài nhất khối kỹ thuật — 5 năm — đòi hỏi kết hợp tư duy sáng tạo với kỹ thuật kết cấu và pháp lý. Không phải lựa chọn cho tất cả, nhưng với người phù hợp đây là nghề bền vững với nhiều hướng phát triển.
Tổng quan nhanh — Ngành kiến trúc
– Thời gian đào tạo: 5 năm (kỹ sư kiến trúc) hoặc 5,5 năm tại một số trường
– Tổ hợp xét tuyển phổ biến: V00 (Toán, Vật lý, Năng khiếu vẽ), V01 (Toán, Ngữ văn, Năng khiếu vẽ)
– Mức lương khởi điểm tham khảo: 8–12 triệu đồng/tháng (tùy quy mô công ty, vị trí và năng lực)
– Hướng việc làm: kiến trúc sư thiết kế, quy hoạch đô thị, BIM manager, tư vấn xây dựng, giảng dạy
– Cần có: tư duy không gian, kiên nhẫn với đồ án dài, khả năng học phần mềm
1. Kiến trúc khác thiết kế nội thất như thế nào?
Nhiều bạn trẻ nhầm lẫn giữa hai ngành này khi chọn trường. Sự khác biệt không chỉ nằm ở tên gọi mà ở bản chất chuyên môn và phạm vi hành nghề.
Kiến trúc (Architecture) nghiên cứu thiết kế công trình từ tổng thể — hình khối, mặt bằng, kết cấu bao che đến mối quan hệ với cảnh quan đô thị. Kiến trúc sư phải hiểu kỹ thuật kết cấu cơ bản, hệ thống MEP và tuân thủ các quy chuẩn như QCVN 04:2019/BXD. Luật Kiến trúc 2019 quy định chứng chỉ hành nghề bắt buộc sau khi tốt nghiệp và tích lũy kinh nghiệm thực tế.
Thiết kế nội thất (Interior Design) tập trung vào không gian bên trong — vật liệu hoàn thiện, ánh sáng, màu sắc và trải nghiệm người dùng trong phòng. Thời gian đào tạo thường là 4 năm, không yêu cầu chứng chỉ hành nghề riêng.
Một kiến trúc sư có thể làm thiết kế nội thất, nhưng chiều ngược lại không đúng về mặt pháp lý. Nếu bạn muốn ký tên trên hồ sơ thiết kế và chịu trách nhiệm pháp lý về an toàn kết cấu, bạn cần bằng kiến trúc và chứng chỉ hành nghề.
2. Chương trình 5 năm học những gì?
Đây là câu hỏi quan trọng để đánh giá mức độ phù hợp trước khi đăng ký. Chương trình kiến trúc tại các trường lớn như Đại học Kiến trúc Hà Nội, Đại học Kiến trúc TP.HCM hay khoa Kiến trúc của Đại học Bách Khoa thường chia theo giai đoạn:
Năm 1–2: Nền tảng tạo hình và kỹ thuật
Giai đoạn này tập trung vào mỹ thuật cơ bản, hình họa, bố cục không gian và vẽ tay kỹ thuật. Các môn kỹ thuật gồm vật liệu xây dựng, cơ học kết cấu đại cương và vật lý kiến trúc (âm học, nhiệt học, chiếu sáng). Đây là giai đoạn sàng lọc tự nhiên — nhiều sinh viên nhận ra mình không hứng thú với vẽ tay liên tục hoặc tư duy không gian 3D còn yếu.
Năm 3–4: Đồ án thiết kế chuyên sâu và phần mềm
Trung tâm chương trình là các đồ án: nhà ở, trường học, bệnh viện, công trình văn hóa — kéo dài 8–15 tuần mỗi đồ án. Phần mềm bắt buộc thành thạo gồm AutoCAD, SketchUp, Revit (BIM) và thêm Lumion hoặc Enscape cho render phối cảnh.
Năm 5: Đồ án tốt nghiệp và thực tập
Đồ án tốt nghiệp đòi hỏi nghiên cứu địa điểm thực tế, phỏng vấn người dùng và lập hồ sơ thiết kế đầy đủ từ mặt bằng đến chi tiết cấu tạo. Nhiều sinh viên mô tả năm 5 là năm thức khuya nhiều nhất, đặc biệt những tuần trước buổi bảo vệ.
“Làm kiến trúc là học cách chấp nhận bị phủ nhận. Mỗi buổi chỉnh đồ án với giảng viên, bạn có thể bị yêu cầu làm lại toàn bộ ý tưởng. Sức chịu đựng tinh thần quan trọng không kém kỹ năng vẽ.” — Chia sẻ từ sinh viên năm tư tại Đại học Kiến trúc TP.HCM
Để tìm hiểu chi tiết hơn về chương trình đào tạo và các hướng đi sau tốt nghiệp, bạn có thể đọc thêm bài ngành kiến trúc là gì, ra trường làm gì.
3. Thách thức thực sự của ngành kiến trúc
Trước khi đưa ra quyết định, cần nhìn thẳng vào những khó khăn mà ít brochure tuyển sinh nào nói rõ.
Chi phí học tập cao hơn mặt bằng chung
Học phí kiến trúc ở trường công lập dao động 15–25 triệu đồng/năm, trường tư thục lên đến 50–80 triệu đồng/năm. Ngoài học phí, sinh viên cần đầu tư vào máy tính đủ mạnh (RAM 16GB+, card đồ họa rời để chạy Revit), dụng cụ vẽ tay năm đầu và vật liệu làm mô hình — mỗi đồ án lớn có thể tốn 500.000–2.000.000 đồng tiền mô hình.
Thời gian đào tạo dài
5 năm so với 4 năm của hầu hết các ngành khác nghĩa là bạn ra trường muộn hơn một năm. Sau đó, để được cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc sư (bắt buộc để ký hồ sơ pháp lý), bạn cần tích lũy thêm ít nhất 3 năm kinh nghiệm thực tế và qua kỳ sát hạch theo quy định của Bộ Xây dựng. Tổng cộng, con đường từ nhập học đến hành nghề độc lập thường mất 8–10 năm.
Áp lực phần mềm và công nghệ liên tục thay đổi
Ngành kiến trúc đang dịch chuyển sang BIM (Building Information Modeling) như một yêu cầu tiêu chuẩn tại các công ty lớn và dự án có vốn nước ngoài. Nếu bạn chỉ thành thạo AutoCAD 2D khi ra trường mà chưa dùng được Revit ở mức độ thực tế, bạn sẽ cần tự học thêm. Mỗi vài năm lại xuất hiện phần mềm mới — Rhino, Grasshopper cho thiết kế tham số, Dynamo cho tự động hóa BIM — đòi hỏi thái độ học suốt đời.
Lưu ý quan trọng trước khi chọn ngành
– Bạn cần kiểm tra năng khiếu vẽ thực sự của mình trước khi thi — không phải “thích vẽ” mà là khả năng diễn đạt không gian bằng đường nét
– Ngành kiến trúc đòi hỏi kết hợp giữa sáng tạo nghệ thuật và tư duy kỹ thuật — thiếu một trong hai đều khó theo đến cùng
– Thị trường việc làm tốt nhất tập trung ở Hà Nội và TP.HCM — nếu bạn dự định làm việc ở tỉnh nhỏ, cơ hội sẽ hạn chế hơn đáng kể
4. Cơ hội việc làm và thu nhập thực tế
Ngành kiến trúc có phạm vi hành nghề rộng hơn nhiều người nghĩ. Kiến trúc sư không chỉ ngồi vẽ nhà ở — đây là một trong số ít ngành mà người hành nghề có thể dịch chuyển linh hoạt giữa nhiều lĩnh vực khác nhau.
Bạn có thể tham khảo các vị trí tuyển dụng tại chuyên mục tìm việc kiến trúc sư để hình dung rõ hơn nhu cầu thực tế trên thị trường lao động.
| Vị trí | Lương khởi điểm | Lương sau 3–5 năm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Kiến trúc sư thiết kế (studio trong nước) | 8–12 triệu/tháng | 18–30 triệu/tháng | Phụ thuộc quy mô công ty và danh mục dự án |
| Kiến trúc sư tại công ty nước ngoài/liên doanh | 12–18 triệu/tháng | 30–55 triệu/tháng | Yêu cầu tiếng Anh tốt, thành thạo BIM |
| BIM Manager / BIM Coordinator | 15–20 triệu/tháng | 35–60 triệu/tháng | Nhu cầu tuyển dụng tăng nhanh từ 2023 |
| Chuyên viên quy hoạch đô thị (cơ quan nhà nước) | 7–10 triệu/tháng | 12–20 triệu/tháng | Ổn định, ít áp lực deadline dự án tư |
| Kiến trúc sư freelance / tự mở văn phòng | Biến động mạnh | Không giới hạn | Cần mạng lưới khách hàng và chứng chỉ hành nghề |
Ngoài thiết kế công trình, kiến trúc sư có thể phát triển sang tư vấn bất động sản, giảng dạy đại học, tư vấn LEED/WELL cho dự án xanh, hoặc làm content về kiến trúc và không gian sống.
5. Ai thực sự phù hợp với ngành kiến trúc?
Câu hỏi này quan trọng hơn câu hỏi “ngành này có tốt không”, vì không có ngành nào tốt hay xấu tuyệt đối — chỉ có phù hợp hay không phù hợp với từng người.
Không ít người chọn kiến trúc vì ấn tượng với những công trình đẹp trên mạng, nhưng thực tế học và làm nghề đòi hỏi nhiều hơn thế. Để đánh giá khách quan, hãy đối chiếu với các tiêu chí dưới đây trước khi quyết định.
– Bạn có khả năng hình dung không gian 3D trong đầu từ bản vẽ 2D, hoặc ngược lại — đây là kỹ năng bẩm sinh có thể rèn luyện nhưng khó phát triển từ đầu.
– Bạn kiên nhẫn với quy trình lặp đi lặp lại: phác thảo → nhận phản hồi → làm lại → phác thảo lại. Những người cần kết quả nhanh và ngại sửa nhiều lần thường chịu áp lực cao trong môi trường studio.
– Bạn có hứng thú thực sự với không gian, vật liệu và cách con người trải nghiệm môi trường xây dựng — không chỉ là “thích nhìn nhà đẹp trên Pinterest”.
– Bạn sẵn sàng học và cập nhật phần mềm liên tục. Kiến trúc ngày nay là ngành công nghệ ứng dụng cao, không còn chỉ là bút chì và thước.
– Bạn chịu được môi trường làm việc với deadline cứng và áp lực dự án — đặc biệt trong các tháng cao điểm thi công hoặc phát triển dự án bất động sản.
Ngược lại, cần cân nhắc kỹ nếu bạn chọn kiến trúc chỉ vì “thích thiết kế đẹp” mà không hứng thú với kết cấu và pháp lý; không muốn đầu tư 5 năm đào tạo cộng giai đoạn tích lũy chứng chỉ; hoặc kỳ vọng thu nhập cao ngay từ năm đầu ra trường.
6. Xu hướng kiến trúc xanh và BIM đang thay đổi ngành như thế nào?
Đây là phần nhiều bạn trẻ chưa được trang bị thông tin đầy đủ khi chọn ngành, nhưng lại là yếu tố ảnh hưởng đến triển vọng nghề nghiệp dài hạn.
Kiến trúc xanh và tiêu chuẩn bền vững
Việt Nam đang tăng tốc về xây dựng xanh. Các dự án văn phòng hạng A và khu đô thị cao cấp tại Hà Nội, TP.HCM ngày càng đưa tiêu chí green building vào yêu cầu thiết kế. Kiến trúc sư có kiến thức về thiết kế bền vững, hiệu quả năng lượng và vật liệu thân thiện môi trường có thể có lợi thế nhất định trong thị trường tuyển dụng giai đoạn 2025–2030, tùy nhu cầu từng nhà tuyển dụng.
BIM đang trở thành tiêu chuẩn bắt buộc
Nghị định 06/2021/NĐ-CP đang từng bước đưa BIM vào yêu cầu bắt buộc với dự án công trình công cộng quy mô lớn sử dụng vốn nhà nước. Kiến trúc sư thành thạo Revit và quy trình BIM collaboration có xu hướng cạnh tranh tốt hơn trong các vị trí yêu cầu BIM so với người chỉ biết AutoCAD 2D. Sinh viên bắt đầu học từ 2025 sẽ ra trường vào 2030 — thời điểm BIM và kiến trúc xanh có thể đã trở thành yêu cầu nền tảng tại nhiều loại hình dự án, không còn đơn thuần là điểm cộng.
7. Lộ trình nghề nghiệp từng giai đoạn
Hiểu rõ lộ trình giúp bạn chuẩn bị tâm lý và kế hoạch phát triển thực tế, thay vì kỳ vọng mơ hồ.
Giai đoạn 0–2 năm: Junior Architect
Bạn làm các việc kỹ thuật: vẽ chi tiết, chỉnh sửa bản vẽ, phối hợp với MEP, khảo sát công trường. Đây là giai đoạn học từ thực tế — hiểu khoảng cách giữa bản vẽ studio và thi công thực địa. Lương khiêm tốn nhưng kinh nghiệm tích lũy không thể thay thế.
Giai đoạn 3–5 năm: Project Architect
Bạn bắt đầu chủ trì thiết kế một số hạng mục, phối hợp khách hàng và hướng dẫn junior. Đây cũng là thời điểm nhiều người nộp hồ sơ xin chứng chỉ hành nghề. Mức lương cải thiện rõ nếu bạn có portfolio dự án thực tế đa dạng.
Giai đoạn 6–10 năm: Senior Architect / Design Director
Bạn dẫn dắt team, định hướng phong cách công trình và xây dựng quan hệ khách hàng. Đây là điểm phân kỳ: thăng tiến trong công ty lớn, chuyển sang tư vấn độc lập, hoặc thành lập văn phòng kiến trúc riêng.
8. Câu hỏi thường gặp
Học ngành kiến trúc cần năng khiếu vẽ không, hay có thể học được?
Năng khiếu vẽ là lợi thế lớn nhưng không phải điều kiện tuyệt đối. Kỹ năng vẽ kỹ thuật có thể rèn luyện qua thực hành. Quan trọng hơn là khả năng tư duy không gian và tư duy phân tích — hai kỹ năng này khó “học nhanh” hơn kỹ năng vẽ tay. Tuy nhiên, bạn cần chuẩn bị sẵn tâm lý rằng những năm đầu sẽ dành rất nhiều thời gian cho vẽ và mô hình.
Ngành kiến trúc thi khối gì và điểm chuẩn bao nhiêu?
Tổ hợp phổ biến nhất là V00 (Toán, Vật lý, Năng khiếu vẽ) và V01 (Toán, Ngữ văn, Năng khiếu vẽ). Điểm chuẩn dao động tùy trường: Đại học Kiến trúc Hà Nội và TP.HCM thường ở mức 20–23 điểm (thang 30), trong đó môn năng khiếu vẽ chiếm trọng số lớn. Bạn cần luyện thi môn năng khiếu vẽ riêng tại các trung tâm hoặc tự học ít nhất 6–12 tháng trước kỳ thi.
Ra trường có thể làm ngay không hay cần chứng chỉ hành nghề?
Bạn có thể đi làm ngay sau tốt nghiệp với tư cách nhân viên thiết kế, không cần chứng chỉ. Chứng chỉ hành nghề kiến trúc sư (do Bộ Xây dựng cấp) chỉ bắt buộc khi bạn muốn ký tên trên hồ sơ thiết kế với tư cách chủ trì thiết kế, hoặc mở văn phòng kiến trúc độc lập. Điều kiện cấp chứng chỉ gồm: bằng đại học chuyên ngành, ít nhất 3 năm kinh nghiệm thực tế, và qua kỳ sát hạch theo quy định hiện hành của Luật Kiến trúc 2019.
Nhìn tổng thể, có nên học ngành kiến trúc không có đáp án chung cho tất cả. Đây là ngành đào tạo nghiêm túc, đòi hỏi cam kết dài hạn về thời gian, tài chính và năng lực liên tục cập nhật. Với người có tư duy không gian, kiên nhẫn với quy trình sáng tạo và sẵn sàng theo kịp xu hướng BIM cùng kiến trúc xanh, đây là hướng đi có thể mang lại thỏa mãn chuyên môn bền vững — với điều kiện bạn đầu tư đúng cách vào năng lực và kinh nghiệm thực tế.
Minh An
Nội dung trong bài mang tính tham khảo và định hướng tổng quan; cơ hội nghề nghiệp và thu nhập thực tế có thể khác nhau tùy thuộc vào năng lực, kinh nghiệm, vị trí, doanh nghiệp và thời điểm thị trường.