Trong các email tuyển dụng và hợp đồng song ngữ, cụm từ “on probation” xuất hiện khá thường xuyên. Nắm rõ on probation là gì giúp người lao động biết quyền lợi, nghĩa vụ và cách ứng xử phù hợp trong giai đoạn đầu tại công ty mới, đồng thời tránh thiệt thòi về lương và điều kiện chấm dứt hợp đồng.
Tổng quan nhanh về on probation
– On probation nghĩa là đang trong thời gian thử việc, giai đoạn người lao động và doanh nghiệp đánh giá sự phù hợp trước khi ký hợp đồng chính thức.
– Thời gian thử việc tối đa từ 6 ngày đến 180 ngày tùy tính chất công việc theo Điều 25 Bộ luật Lao động 2019.
– Lương thử việc không thấp hơn 85% mức lương của công việc đó (Điều 26).
1. On probation là gì?
“On probation” là cụm từ tiếng Anh dùng để chỉ trạng thái đang trong thời gian thử việc (On Probation) của một người lao động tại doanh nghiệp. Đây là khoảng thời gian đầu sau khi ứng viên trúng tuyển, hai bên cùng đánh giá mức độ phù hợp về chuyên môn, thái độ và văn hóa công ty trước khi quyết định ký hợp đồng lao động chính thức.
Trong thực tế, nhà tuyển dụng thường ghi “You are currently on probation” trong thư mời nhận việc, hoặc sử dụng thuật ngữ “Hợp đồng thử việc (Probation Contract)” khi soạn văn bản song ngữ. Giai đoạn thử việc không bắt buộc với mọi vị trí, nhưng nếu áp dụng thì phải tuân thủ Bộ luật Lao động 2019. Người lao động cần phân biệt rõ giữa thử việc, học việc và tập sự vì mỗi hình thức có quy định pháp lý, lương và bảo hiểm khác nhau.
Trong ngữ cảnh nhân sự và tuyển dụng, cụm từ này luôn được hiểu là giai đoạn thử việc, khác với nghĩa “án treo” trong pháp lý hình sự.
2. Quy định pháp luật Việt Nam về thử việc
Bộ luật Lao động 2019 dành hẳn bốn điều (từ Điều 24 đến Điều 27) để quy định về thử việc. Theo Điều 24, người sử dụng lao động và người lao động có thể thỏa thuận nội dung thử việc ghi trong hợp đồng lao động hoặc thỏa thuận về thử việc bằng việc giao kết hợp đồng thử việc. Lưu ý rằng không áp dụng thử việc đối với người lao động giao kết hợp đồng có thời hạn dưới 01 tháng.
Nếu bạn quan tâm tới lĩnh vực tuyển dụng và quản trị con người, có thể tham khảo thêm các vị trí việc làm nhân sự để hiểu cách doanh nghiệp triển khai quy trình thử việc trong thực tế, từ khâu soạn hợp đồng đến đánh giá cuối kỳ.
Điều 25 quy định thời gian thử việc do hai bên thỏa thuận căn cứ vào tính chất và mức độ phức tạp của công việc, nhưng chỉ được thử việc một lần đối với một công việc. Dưới đây là bảng tổng hợp thời gian tối đa và mức lương tối thiểu áp dụng cho từng nhóm công việc.
| Nhóm công việc | Thời gian thử việc tối đa | Lương tối thiểu | Căn cứ pháp lý |
|---|---|---|---|
| Người quản lý doanh nghiệp (theo Luật Doanh nghiệp, Luật Quản lý vốn Nhà nước) | Không quá 180 ngày | ≥ 85% lương công việc | Điều 25, 26 BLLĐ 2019 |
| Công việc cần trình độ cao đẳng trở lên | Không quá 60 ngày | ≥ 85% lương công việc | Điều 25, 26 BLLĐ 2019 |
| Công việc cần trình độ trung cấp, công nhân kỹ thuật, nhân viên nghiệp vụ | Không quá 30 ngày | ≥ 85% lương công việc | Điều 25, 26 BLLĐ 2019 |
| Công việc khác | Không quá 6 ngày làm việc | ≥ 85% lương công việc | Điều 25, 26 BLLĐ 2019 |
“Tiền lương của người lao động trong thời gian thử việc do hai bên thỏa thuận nhưng ít nhất phải bằng 85% mức lương của công việc đó.” – Điều 26, Bộ luật Lao động 2019.
3. Quyền và nghĩa vụ trong thời gian thử việc
Khi đang on probation, người lao động vẫn có đầy đủ các quyền cơ bản theo pháp luật, chỉ khác biệt ở một số khía cạnh về bảo hiểm và mức lương. Điều 27 Bộ luật Lao động 2019 quy định: khi kết thúc thời gian thử việc, người sử dụng lao động phải thông báo kết quả cho người lao động; nếu đạt yêu cầu thì tiếp tục thực hiện hợp đồng lao động đã giao kết hoặc phải ký kết hợp đồng lao động mới.
Về quyền lợi cơ bản, người thử việc được hưởng:
– Mức lương thỏa thuận, không thấp hơn 85% lương chính thức của vị trí tương ứng.
– Thời giờ làm việc, nghỉ ngơi, an toàn vệ sinh lao động theo đúng quy định chung.
– Quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng thử việc mà không cần báo trước và không phải bồi thường, theo khoản 2 Điều 27.
Tuy vậy, người thử việc thường không được đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc nếu chỉ ký riêng hợp đồng thử việc (không phải hợp đồng lao động có nội dung thử việc). Đây là điểm rất dễ nhầm lẫn, nên ứng viên cần đọc kỹ loại hợp đồng mình ký trước khi nhận việc. Về nghĩa vụ, người lao động phải hoàn thành công việc được giao, tuân thủ nội quy, bảo mật thông tin và trung thực trong báo cáo kết quả công việc.
Lưu ý quan trọng
– Nếu doanh nghiệp yêu cầu thử việc quá thời gian luật định hoặc trả lương dưới 85%, đây là hành vi vi phạm và có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP.
– Người lao động nên giữ bản hợp đồng thử việc có chữ ký đầy đủ để làm căn cứ khiếu nại khi cần thiết.
4. Bí quyết vượt qua giai đoạn thử việc
Giai đoạn thử việc là bài kiểm tra thực tế, nơi nhà tuyển dụng quan sát cách bạn làm việc và thích nghi. Hãy chủ động xây dựng kế hoạch 30-60-90 ngày: tháng đầu nắm quy trình, tháng hai hoàn thành nhiệm vụ độc lập, tháng ba đóng góp ý tưởng cải tiến. Giao tiếp cởi mở với quản lý và xin phản hồi định kỳ mỗi hai tuần sẽ giúp bạn điều chỉnh kịp thời và tạo ấn tượng tốt. Nếu bạn muốn nắm rõ hơn quy định về độ dài hợp đồng ở giai đoạn này, bài thời gian thử việc bao lâu là hợp lý sẽ cho bạn cái nhìn rõ ràng hơn về khung thời gian theo từng vị trí.
Lời khuyên dành cho ứng viên
– Đặt câu hỏi rõ ràng khi chưa hiểu thay vì đoán mò, điều này cho thấy tinh thần cầu thị.
– Hoàn thành đúng hạn những việc nhỏ trước khi xin nhận dự án lớn.
– Xây dựng mối quan hệ tốt với đồng nghiệp ở nhiều bộ phận khác nhau.
5. Câu hỏi thường gặp về on probation
1. On probation có bắt buộc phải ký hợp đồng bằng văn bản không?
Có. Dù là hợp đồng thử việc riêng hay nội dung thử việc ghi trong hợp đồng lao động, hai bên đều phải thỏa thuận bằng văn bản với đầy đủ nội dung về công việc, thời gian, mức lương và địa điểm làm việc để tránh tranh chấp sau này.
2. Thử việc không đạt, người lao động có được trả lương những ngày đã làm không?
Có. Dù kết quả thử việc không đạt, người sử dụng lao động vẫn phải thanh toán đầy đủ tiền lương cho những ngày người lao động đã làm việc theo mức đã thỏa thuận, tối thiểu 85% lương của công việc đó theo Điều 26.
3. Đang on probation có được nghỉ phép năm không?
Thời gian thử việc được tính vào thời gian làm việc để tính ngày nghỉ phép năm nếu sau đó người lao động tiếp tục làm việc cho doanh nghiệp theo hợp đồng chính thức. Trong thời gian thử việc, người lao động thường chưa phát sinh ngày nghỉ phép năm.
Hiểu rõ on probation là gì và các quy định liên quan là bước chuẩn bị cần thiết cho bất kỳ ai sắp bắt đầu công việc mới. Bộ luật Lao động 2019 đã tạo hành lang pháp lý khá đầy đủ để bảo vệ quyền lợi người lao động trong giai đoạn thử việc, từ thời gian tối đa đến mức lương tối thiểu 85%. Khi nắm chắc những quy định này và chuẩn bị tinh thần chủ động, bạn sẽ có nền tảng vững vàng để vượt qua giai đoạn đánh giá đầu tiên tại doanh nghiệp.
Minh An
Bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế cho tư vấn pháp lý chuyên nghiệp. Người lao động nên đối chiếu với văn bản pháp luật hiện hành hoặc tham vấn chuyên gia nhân sự khi gặp tình huống cụ thể.