Khởi nghiệp luôn là hành trình đầy rủi ro nhưng cũng ẩn chứa những cơ hội bứt phá đáng kinh ngạc. Đâu đó giữa hàng nghìn doanh nghiệp mới mỗi năm, chỉ một số rất ít đạt đến mức định giá khiến cả thị trường chú ý. Unicorn là gì và vì sao cụm từ này lại trở thành biểu tượng mơ ước của các startup công nghệ toàn cầu?
Unicorn là gì ?
Unicorn là thuật ngữ dùng để chỉ các công ty khởi nghiệp tư nhân có mức định giá đạt từ 1 tỷ USD trở lên. Khái niệm này được giới thiệu lần đầu vào năm 2013 bởi Aileen Lee, một nhà đầu tư mạo hiểm tại Mỹ, nhằm mô tả sự hiếm hoi của những startup đạt được cột mốc tài chính đặc biệt này. Khi đó, số lượng công ty như vậy trên toàn cầu rất ít, nên Aileen Lee đã ví chúng như những “con kỳ lân” trong truyền thuyết, vừa quý hiếm, vừa phi thường.
Unicorn là minh chứng cho khả năng giải quyết vấn đề ở tầm vóc toàn cầu.
Về bản chất, Unicorn không chỉ phản ánh giá trị tài chính mà còn thể hiện tiềm năng phát triển, tốc độ tăng trưởng và sức hấp dẫn với nhà đầu tư. Thuật ngữ này nhanh chóng phổ biến và trở thành biểu tượng thành công của giới startup công nghệ, đặc biệt là trong các lĩnh vực như FinTech, AI, thương mại điện tử và SaaS. Qua thời gian, Unicorn dần được mở rộng thành một thước đo về sức mạnh sáng tạo và khả năng bứt phá của doanh nghiệp trong môi trường cạnh tranh toàn cầu.
Tiêu chí để trở thành Unicorn
Để được xếp vào nhóm Unicorn, một startup cần đáp ứng ba tiêu chí cơ bản. Thứ nhất, doanh nghiệp phải đạt mức định giá từ 1 tỷ USD trở lên, tính tại thời điểm được các nhà đầu tư tư nhân định giá trong các vòng gọi vốn. Đây là yếu tố bắt buộc và là ranh giới phân biệt Unicorn với phần lớn các công ty khởi nghiệp khác.
Thứ hai, Unicorn phải là công ty tư nhân, tức chưa niêm yết cổ phiếu trên sàn chứng khoán. Việc chưa lên sàn giúp duy trì tính linh hoạt trong điều hành và giữ được sự kiểm soát của các nhà sáng lập hoặc quỹ đầu tư lớn.
Thứ ba, Unicorn thường hoạt động trong các lĩnh vực có khả năng mở rộng nhanh chóng như công nghệ, trí tuệ nhân tạo, tài chính số hoặc thương mại điện tử. Mô hình kinh doanh của họ phải có tiềm năng nhân rộng toàn cầu, dễ tiếp cận thị trường lớn và thu hút được nguồn vốn đầu tư lớn từ các quỹ mạo hiểm.
Hành trình và đặc điểm của một Unicorn thành công
Hầu hết Unicorn không trở thành kỳ lân chỉ sau một đêm. Để đạt được mức định giá từ 1 tỷ USD, các startup phải trải qua nhiều giai đoạn phát triển, bắt đầu từ vòng vốn khởi điểm (pre-seed), tiếp đến là các vòng Seed, Series A, B, C và xa hơn nữa. Trong suốt hành trình đó, doanh nghiệp cần chứng minh được tiềm năng thị trường, tốc độ tăng trưởng thực tế và khả năng tạo ra giá trị khác biệt.
Một Unicorn thành công thường sở hữu mô hình kinh doanh đột phá, có thể giải quyết triệt để một vấn đề lớn của thị trường theo cách chưa từng có trước đó. Khả năng nhân rộng nhanh chóng cũng là đặc điểm then chốt, cho phép họ mở rộng thị phần và thị trường trong thời gian ngắn.
Ngoài ra, đội ngũ sáng lập giàu năng lực, có tầm nhìn chiến lược và tư duy toàn cầu là yếu tố quyết định. Họ biết cách tận dụng công nghệ, dữ liệu và xu hướng tiêu dùng để định hình sản phẩm phù hợp, liên tục tối ưu hóa trải nghiệm người dùng. Một điểm đáng chú ý khác là các Unicorn thành công thường biết cách kể câu chuyện thương hiệu hấp dẫn, từ đó thu hút sự quan tâm của nhà đầu tư, truyền thông và người tiêu dùng trên diện rộng.
Các loại hình Unicorn: Decacorn và Hectocorn
Bên cạnh thuật ngữ Unicorn dùng để chỉ các startup có định giá từ 1 tỷ USD trở lên, hệ sinh thái khởi nghiệp còn mở rộng thêm hai khái niệm khác là Decacorn và Hectocorn nhằm phân loại các công ty có giá trị vượt trội hơn nhiều so với chuẩn thông thường.
Decacorn là thuật ngữ dùng để chỉ các startup có mức định giá từ 10 tỷ USD trở lên. Những công ty này không chỉ sở hữu mô hình kinh doanh độc đáo mà còn đạt quy mô ảnh hưởng toàn cầu, thường dẫn đầu ngành về công nghệ hoặc tốc độ mở rộng. Một số cái tên nổi bật từng được xếp vào nhóm này gồm Stripe, SpaceX hay Canva.
Cao hơn nữa là Hectocorn, ám chỉ các doanh nghiệp có định giá từ 100 tỷ USD trở lên. Đây là nhóm cực kỳ hiếm, chỉ vài cái tên như ByteDance (chủ sở hữu TikTok) từng đạt được cột mốc này khi vẫn còn là công ty tư nhân.
Việc phân loại này giúp giới đầu tư và truyền thông dễ dàng hình dung quy mô, tầm ảnh hưởng và tiềm năng tăng trưởng của các công ty khởi nghiệp thuộc nhóm kỳ lân.
Những Unicorn nổi bật trên thế giới
Trên bản đồ khởi nghiệp toàn cầu, nhiều công ty đã ghi dấu ấn mạnh mẽ nhờ hành trình trở thành Unicorn và tiếp tục vươn lên thành những doanh nghiệp tỷ đô có sức ảnh hưởng sâu rộng.
Airbnb là ví dụ điển hình. Bắt đầu từ mô hình chia sẻ chỗ ở vào năm 2008, Airbnb nhanh chóng thu hút người dùng nhờ khả năng kết nối khách du lịch với chủ nhà trên toàn thế giới. Mô hình “kinh tế chia sẻ” của họ không chỉ sáng tạo mà còn dễ mở rộng, góp phần đưa công ty trở thành Unicorn chỉ sau vài năm và niêm yết thành công trên sàn chứng khoán vào năm 2020.
Canva, nền tảng thiết kế trực tuyến đến từ Úc, nổi bật với triết lý đơn giản hóa quy trình thiết kế đồ họa cho người không chuyên. Nhờ khả năng tích hợp AI, tối ưu trải nghiệm người dùng và chiến lược tiếp cận cộng đồng hiệu quả, Canva đã nhanh chóng vượt mốc định giá 1 tỷ USD và tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ.
Ở chiều ngược lại, WeWork từng là một Unicorn đình đám trong lĩnh vực không gian làm việc chia sẻ nhưng sụp đổ khi IPO do quản trị yếu kém và mô hình tài chính thiếu bền vững. Trường hợp này trở thành bài học đắt giá về tầm quan trọng của minh bạch tài chính, quản lý nội bộ và định giá thực chất trong quá trình phát triển.
Cơ hội và thách thức khi trở thành Unicorn
Trở thành Unicorn là cột mốc đáng mơ ước với bất kỳ startup nào, bởi điều đó không chỉ phản ánh giá trị định giá mà còn mở ra hàng loạt cơ hội về tài chính, thị trường và thương hiệu. Một công ty đạt Unicorn thường dễ dàng thu hút đầu tư ở các vòng gọi vốn tiếp theo, tăng độ nhận diện toàn cầu, cũng như mở rộng hoạt động sang nhiều quốc gia với tốc độ nhanh hơn. Bên cạnh đó, danh hiệu này cũng giúp doanh nghiệp dễ dàng thu hút nhân tài, hợp tác chiến lược và được truyền thông quan tâm rộng rãi.
Tuy nhiên, đi kèm với vinh quang là áp lực không nhỏ. Nhiều Unicorn rơi vào tình trạng tăng trưởng bằng mọi giá, dẫn đến định giá ảo, mô hình kinh doanh thiếu bền vững hoặc chi tiêu vượt kiểm soát (burn rate cao). Một số công ty như Theranos, dù từng đạt định giá hàng tỷ USD, nhưng sụp đổ vì không chứng minh được giá trị công nghệ cốt lõi và bị mất niềm tin từ nhà đầu tư.
Cân bằng giữa tăng trưởng nhanh và nền tảng vững chắc là thách thức lớn mà mọi Unicorn đều phải đối mặt nếu muốn tồn tại và phát triển lâu dài trong thị trường cạnh tranh khốc liệt.
Tác động của Unicorn đến kinh tế và đổi mới toàn cầu
Unicorn không chỉ là thành quả của những mô hình khởi nghiệp thành công, mà còn đóng vai trò như động lực thúc đẩy nền kinh tế số và đổi mới toàn cầu. Với khả năng tạo ra công nghệ tiên phong và dịch vụ mang tính đột phá, các Unicorn đã góp phần thay đổi hành vi tiêu dùng, định hình lại thị trường và tạo ra những ngành nghề mới chưa từng tồn tại trước đó.
Sự xuất hiện của Unicorn trong các lĩnh vực như fintech, edtech, AI hay thương mại điện tử đã kéo theo làn sóng đầu tư mạo hiểm mạnh mẽ, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển với hệ sinh thái khởi nghiệp non trẻ. Nhờ đó, nhiều nền kinh tế đã có thêm nguồn lực để đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút nhân tài toàn cầu.
Bên cạnh đó, các Unicorn cũng ảnh hưởng trực tiếp đến chính sách của chính phủ, từ quy định về thuế, đầu tư nước ngoài đến chiến lược hỗ trợ startup nội địa. Nhìn rộng hơn, Unicorn chính là hình mẫu thể hiện vai trò của kinh tế tư nhân và sáng tạo công nghệ trong việc thúc đẩy phát triển bền vững trong thế kỷ 21.
Những câu hỏi thường gặp về Unicorn
Unicorn có thường trở thành công ty đại chúng (IPO) không?
Không phải Unicorn nào cũng IPO. Một số tiếp tục gọi vốn tư nhân, số khác chọn IPO để mở rộng quy mô và tăng tính minh bạch.
Unicorn có tồn tại trong mọi ngành nghề không?
Không. Phần lớn Unicorn tập trung trong các lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng nhanh như công nghệ, tài chính, AI hoặc thương mại điện tử.
Unicorn khác gì với công ty công nghệ?
Unicorn có thể là công ty công nghệ, nhưng không phải công ty công nghệ nào cũng là Unicorn. Để trở thành Unicorn, doanh nghiệp cần đạt định giá từ 1 tỷ USD trở lên và chưa niêm yết.
Không phải mọi startup đều mơ trở thành Unicorn, nhưng mọi Unicorn từng bắt đầu từ một ý tưởng táo bạo. Unicorn là gì không chỉ là cột mốc tài chính mà là minh chứng cho năng lực chấp nhận rủi ro, đổi mới tư duy và phá vỡ giới hạn. Khi hiểu sâu về Unicorn, bạn không chỉ hiểu về doanh nghiệp mà còn hiểu về cách những người dám khác biệt đang thay đổi thế giới.
Trí Nhân