Mỗi mùa tuyển sinh, có nên học ngành kế toán là thắc mắc xuất hiện thường xuyên bởi đây vừa là ngành truyền thống lâu đời, vừa là lĩnh vực chịu nhiều tác động từ công nghệ số. Bài viết dưới đây phân tích khách quan từ chương trình đào tạo, nhu cầu thị trường đến lộ trình nghề nghiệp để bạn tự đưa ra quyết định.
Tổng quan nhanh
– Kế toán là ngành có nhu cầu tuyển dụng ổn định tại hầu hết doanh nghiệp, từ SME đến tập đoàn đa quốc gia
– Chương trình đào tạo 4 năm tại đại học, có thể học thêm chứng chỉ quốc tế (ACCA, CPA, CMA) để nâng cao năng lực
– Thu nhập phụ thuộc vào kinh nghiệm, chứng chỉ và quy mô doanh nghiệp — dao động từ 7 triệu đến trên 30 triệu đồng/tháng
1. Ngành kế toán học những gì?
Nhiều bạn hình dung kế toán chỉ là ghi sổ và nhập liệu. Thực tế, chương trình đào tạo cử nhân kế toán tại các trường đại học Việt Nam bao gồm khối kiến thức rộng hơn nhiều so với hình dung đó.
Khối kiến thức nền tảng
Trong hai năm đầu, sinh viên được trang bị các môn đại cương và cơ sở ngành. Kinh tế vi mô, kinh tế vĩ mô giúp hiểu cách thị trường vận hành. Toán tài chính, xác suất thống kê cung cấp công cụ phân tích dữ liệu. Luật kinh tế và luật doanh nghiệp tạo nền tảng pháp lý để hiểu môi trường hoạt động của doanh nghiệp.
Khối kiến thức chuyên ngành
Từ năm thứ ba, chương trình đi sâu vào nghiệp vụ kế toán cụ thể:
- Kế toán tài chính: ghi nhận, phân loại và trình bày các giao dịch kinh tế theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) ban hành kèm Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC và các chuẩn mực bổ sung sau đó
- Kế toán quản trị: lập ngân sách, phân tích chi phí — doanh thu — lợi nhuận, hỗ trợ ban lãnh đạo ra quyết định
- Kế toán thuế: kê khai, quyết toán thuế GTGT, thuế TNDN, thuế TNCN theo quy định tại Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14
- Kiểm toán: quy trình kiểm toán báo cáo tài chính, kiểm toán nội bộ, đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ
- Phân tích báo cáo tài chính: đọc và diễn giải bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả kinh doanh, báo cáo lưu chuyển tiền tệ
Nhìn chung, năm môn chuyên ngành trên tạo thành bộ khung nghiệp vụ cốt lõi mà bất kỳ cử nhân kế toán nào cũng cần nắm vững trước khi bước vào thị trường lao động.
Kỹ năng thực hành
Ngoài lý thuyết, sinh viên được thực hành trên phần mềm kế toán phổ biến tại Việt Nam như MISA, Fast Accounting, SAP. Một số trường còn tích hợp module Excel nâng cao, Power BI hoặc Python cơ bản cho phân tích dữ liệu tài chính.
Kế toán không chỉ là ghi chép — đó là ngôn ngữ chung của mọi hoạt động kinh doanh. Hiểu kế toán nghĩa là hiểu cách doanh nghiệp vận hành về mặt tài chính.
2. Nhu cầu tuyển dụng ngành kế toán hiện nay
Một yếu tố quan trọng khi cân nhắc chọn ngành là triển vọng việc làm sau khi tốt nghiệp. Với ngành kế toán, nhu cầu tuyển dụng có những đặc điểm đáng chú ý.
Tại sao doanh nghiệp luôn cần kế toán?
Theo Luật Kế toán số 88/2015/QH13, mọi đơn vị kinh tế đều phải tổ chức bộ máy kế toán hoặc thuê dịch vụ kế toán. Điều này tạo ra nhu cầu nhân sự kế toán mang tính bắt buộc về mặt pháp lý, dù nhu cầu thực tế ở từng thời điểm và khu vực có thể khác nhau. Doanh nghiệp có thể cắt giảm phòng marketing hay nhân sự phòng kinh doanh, nhưng bộ phận kế toán — tài chính gần như không thể thiếu.
Bạn có thể tham khảo các vị trí đang tuyển dụng tại chuyên mục việc làm kế toán – kiểm toán để hình dung rõ hơn về nhu cầu thực tế của thị trường lao động đối với ngành này.
Các vị trí kế toán phổ biến
| Vị trí | Mô tả công việc chính | Yêu cầu kinh nghiệm |
|---|---|---|
| Kế toán tổng hợp | Tổng hợp số liệu, lập báo cáo tài chính, đối chiếu sổ sách | 2–5 năm |
| Kế toán thuế | Kê khai, quyết toán thuế, làm việc với cơ quan thuế | 1–3 năm |
| Kế toán công nợ | Theo dõi công nợ phải thu, phải trả, đối chiếu khách hàng/nhà cung cấp | 1–2 năm |
| Kế toán kho | Quản lý nhập – xuất – tồn kho, đối chiếu thực tế và sổ sách | 0–2 năm |
| Kế toán trưởng | Phụ trách toàn bộ bộ máy kế toán, ký báo cáo tài chính, tư vấn tài chính cho ban giám đốc | Trên 5 năm + chứng chỉ kế toán trưởng |
| Kiểm toán viên | Kiểm tra tính trung thực, hợp lý của báo cáo tài chính | 2–4 năm (Big4 hoặc hãng kiểm toán độc lập) |
Tác động của công nghệ
Phần mềm kế toán tự động và trí tuệ nhân tạo (AI) đang thay đổi công việc kế toán. Các tác vụ nhập liệu, đối chiếu, lập chứng từ lặp đi lặp lại dần được tự động hóa. Tuy nhiên, đây không phải tín hiệu ngành kế toán sẽ “biến mất.” Thay vào đó, vai trò kế toán đang dịch chuyển từ ghi chép thuần túy sang phân tích, tư vấn và ra quyết định tài chính. Người làm kế toán biết kết hợp chuyên môn nghiệp vụ với kỹ năng công nghệ sẽ có lợi thế rõ rệt.
3. Thu nhập ngành kế toán — bức tranh thực tế
Thu nhập là mối quan tâm hàng đầu khi chọn ngành. Dưới đây là mức lương tham khảo từ các tin tuyển dụng và khảo sát thị trường lao động tại Việt Nam — lưu ý con số có thể dao động tùy vùng miền, quy mô công ty và ngành nghề kinh doanh.
| Cấp độ | Kinh nghiệm | Mức lương tham khảo (triệu đồng/tháng) |
|---|---|---|
| Fresher (mới ra trường) | 0–1 năm | 7–10 |
| Junior | 1–3 năm | 10–15 |
| Senior | 3–5 năm | 15–25 |
| Kế toán trưởng / Trưởng phòng | Trên 5 năm | 20–35 |
| Giám đốc tài chính (CFO) | Trên 10 năm | 35–80+ |
Lưu ý: Mức lương trên mang tính tham khảo dựa trên dữ liệu tuyển dụng công khai. Thu nhập thực tế phụ thuộc nhiều yếu tố: vị trí địa lý (TP.HCM, Hà Nội thường cao hơn các tỉnh), quy mô doanh nghiệp (FDI, Big4 thường trả cao hơn doanh nghiệp nội địa nhỏ), chứng chỉ chuyên môn và năng lực cá nhân.
Khoảng cách thu nhập giữa fresher và senior khá rõ rệt, phản ánh đúng đặc thù ngành: kinh nghiệm thực tế và chứng chỉ nghề nghiệp là hai yếu tố tác động mạnh nhất đến mức lương. Kế toán viên sở hữu chứng chỉ quốc tế như ACCA, CPA Australia hoặc CMA thường có thu nhập cao hơn đáng kể so với người chỉ có bằng cử nhân. Khoản đầu tư cho chứng chỉ (2–3 năm, chi phí 50–150 triệu đồng tùy chương trình) có thể xem là bước đầu tư dài hạn cho sự nghiệp.
4. Lộ trình thăng tiến trong ngành kế toán
Ngành kế toán có lộ trình nghề nghiệp tương đối rõ ràng. Đây là một ưu điểm giúp người theo ngành dễ hình dung đích đến và lên kế hoạch phát triển bản thân.
Con đường kế toán doanh nghiệp
Đa số sinh viên tốt nghiệp sẽ bắt đầu từ vị trí kế toán viên tại doanh nghiệp. Lộ trình điển hình trải qua các giai đoạn:
- Năm 1–2: Kế toán phần hành (công nợ, kho, ngân hàng, thuế). Giai đoạn này tập trung làm quen nghiệp vụ, học cách vận hành phần mềm kế toán, nắm vững quy trình kê khai thuế
- Năm 3–5: Kế toán tổng hợp hoặc kế toán trưởng phụ trách. Bắt đầu nhìn bức tranh tài chính tổng thể của doanh nghiệp, tham gia lập ngân sách, phân tích chi phí
- Năm 5–8: Kế toán trưởng. Theo Thông tư 292/2016/TT-BTC (nay là Thông tư hướng dẫn Luật Kế toán), kế toán trưởng phải có chứng chỉ bồi dưỡng kế toán trưởng và đủ thời gian kinh nghiệm thực tế
- Năm 8 trở lên: Giám đốc tài chính (CFO) hoặc chuyển sang vai trò tư vấn tài chính, quản trị rủi ro
Con đường kiểm toán
Một hướng đi khác là gia nhập các công ty kiểm toán (Big4: Deloitte, PwC, EY, KPMG hoặc các hãng kiểm toán độc lập tại Việt Nam). Môi trường kiểm toán có nhịp làm việc nhanh, áp lực cao nhưng tốc độ tích lũy kinh nghiệm cũng nhanh hơn. Sau 3–5 năm kiểm toán, nhiều người chuyển sang vị trí quản lý tài chính tại doanh nghiệp với mức đãi ngộ cạnh tranh hơn, tuy thực tế còn phụ thuộc vào vị trí và doanh nghiệp cụ thể.
Con đường học thuật và nghiên cứu
Với những bạn yêu thích nghiên cứu, có thể học tiếp thạc sĩ, tiến sĩ kế toán và giảng dạy tại các trường đại học. Hướng đi này yêu cầu năng lực nghiên cứu tốt, khả năng ngoại ngữ và kiên trì trong thời gian dài.
5. Ai phù hợp với ngành kế toán?
Không phải ai cũng phù hợp với ngành kế toán. Hiểu rõ tố chất cần thiết giúp bạn đánh giá bản thân trước khi đưa ra quyết định.
Tố chất phù hợp
Kế toán đòi hỏi sự cẩn thận và tỉ mỉ ở mức cao. Một sai sót nhỏ trong ghi nhận số liệu có thể dẫn đến sai lệch toàn bộ báo cáo tài chính, ảnh hưởng đến quyết định kinh doanh và trách nhiệm pháp lý. Ngoài ra, người làm kế toán cần có:
- Tư duy logic: khả năng nhìn ra mối quan hệ giữa các con số, phát hiện bất thường trong dữ liệu tài chính
- Tính kỷ luật: tuân thủ deadline cứng (hạn nộp báo cáo thuế, hạn lập báo cáo tài chính cuối kỳ)
- Khả năng cập nhật liên tục: chính sách thuế, chuẩn mực kế toán thay đổi thường xuyên — người làm kế toán phải chủ động cập nhật
- Kỹ năng giao tiếp: kế toán không chỉ làm việc với con số mà còn phải giải trình với ban giám đốc, làm việc với cơ quan thuế, phối hợp với các phòng ban khác
Trường hợp nên cân nhắc kỹ
Nếu bạn là người không thích làm việc với con số, dễ nóng vội khi phải kiểm tra chi tiết, hoặc mong muốn công việc có tính sáng tạo cao và ít bị ràng buộc bởi quy tắc — kế toán có thể không phải lựa chọn tối ưu. Điều này không có gì sai; mỗi người có thế mạnh riêng và điều quan trọng là chọn ngành phù hợp với bản thân.
Lời khuyên thực tế: Trước khi quyết định, hãy thử làm bài test tính cách nghề nghiệp (Holland Code, MBTI) kết hợp với việc trò chuyện trực tiếp với người đang làm kế toán. Hỏi họ về một ngày làm việc cụ thể, những khó khăn thực tế và điều họ thích nhất ở nghề. Thông tin từ người trong ngành thường chính xác hơn bất kỳ bài viết nào.
6. Những thách thức cần biết trước khi chọn ngành
Bên cạnh cơ hội, ngành kế toán cũng có những mặt hạn chế mà bạn cần nhìn nhận thẳng thắn.
Áp lực mùa quyết toán
Cuối quý và cuối năm tài chính là giai đoạn cao điểm của người làm kế toán. Khối lượng công việc tăng gấp đôi, gấp ba so với ngày thường. Làm thêm giờ, làm cuối tuần trong mùa quyết toán là chuyện phổ biến. Với kiểm toán viên tại Big4, mùa bận (busy season) từ tháng 1 đến tháng 4 hằng năm có thể yêu cầu làm việc 60–70 giờ mỗi tuần.
Cạnh tranh đầu vào
Kế toán là ngành có số lượng sinh viên tốt nghiệp lớn mỗi năm. Để nổi bật trong thị trường lao động, bạn cần đầu tư thêm vào chứng chỉ nghề nghiệp, kỹ năng ngoại ngữ (đặc biệt tiếng Anh chuyên ngành) và khả năng sử dụng công nghệ.
Yêu cầu cập nhật liên tục
Hệ thống pháp luật về kế toán, thuế tại Việt Nam thay đổi thường xuyên. Nghị định, thông tư mới được ban hành hằng năm. Nếu không chủ động cập nhật, bạn sẽ nhanh chóng bị tụt hậu. Đây vừa là thách thức, vừa là động lực để người làm kế toán không ngừng học hỏi.
7. Câu hỏi thường gặp
Học kế toán ra trường có dễ xin việc không?
Nhu cầu tuyển dụng kế toán tồn tại ở hầu hết doanh nghiệp vì đây là yêu cầu pháp lý theo Luật Kế toán 2015. Tuy nhiên, mức độ cạnh tranh cao do số lượng cử nhân kế toán tốt nghiệp mỗi năm lớn. Sinh viên có thêm chứng chỉ, kỹ năng ngoại ngữ và kinh nghiệm thực tập sẽ có lợi thế hơn khi tìm việc.
Có cần giỏi toán mới học được kế toán không?
Kế toán sử dụng toán ở mức cơ bản — chủ yếu là cộng, trừ, nhân, chia và phần trăm. Điều quan trọng hơn toán giỏi là tư duy logic, sự cẩn thận và khả năng hiểu quy trình. Bạn không cần giải phương trình phức tạp, nhưng cần đọc hiểu và phân tích được bảng số liệu tài chính.
Kế toán có bị thay thế bởi AI trong tương lai không?
Các công việc nhập liệu, đối chiếu lặp đi lặp lại có khả năng được tự động hóa. Tuy nhiên, vai trò phân tích, tư vấn tài chính, xử lý tình huống phức tạp và đưa ra phán đoán chuyên môn vẫn cần con người. Kế toán viên biết ứng dụng công nghệ sẽ trở thành nhân sự có giá trị cao hơn, thay vì bị thay thế.
Có nên học ngành kế toán hay không phụ thuộc vào tố chất và định hướng cá nhân. Nếu bạn cẩn thận, thích làm việc với số liệu và sẵn sàng cập nhật kiến thức liên tục thì kế toán là lựa chọn đáng cân nhắc. Ngược lại, hãy tìm hiểu thêm các ngành khác — chọn ngành là chọn hướng đi dài hạn, dựa trên hiểu biết thay vì cảm tính.
Minh An
Nội dung trong bài mang tính tham khảo và định hướng tổng quan; cơ hội nghề nghiệp và thu nhập thực tế có thể khác nhau tùy thuộc vào năng lực, kinh nghiệm, vị trí, doanh nghiệp và thời điểm thị trường.