Khi nhắc đến ngành y, nhiều người chỉ nghĩ đến y khoa hiện đại mà bỏ qua một lĩnh vực có bề dày hàng nghìn năm. Vậy có nên học ngành y học cổ truyền trong bối cảnh y tế ngày càng hiện đại? Bài viết phân tích khách quan từ chương trình đào tạo, cơ hội nghề nghiệp đến thu nhập thực tế, giúp bạn có cái nhìn rõ ràng trước khi quyết định.
1. Y Học Cổ Truyền Là Gì?
Y học cổ truyền (YHCT) là hệ thống y học dựa trên lý luận Đông y kết hợp kinh nghiệm dân gian Việt Nam, bao gồm châm cứu, xoa bóp bấm huyệt, dưỡng sinh và sử dụng thuốc từ thảo dược thiên nhiên.
Sự khác biệt giữa y học cổ truyền và y học hiện đại
Y học hiện đại (Tây y) tiếp cận bệnh theo cơ chế sinh học, dùng thuốc hóa dược và phẫu thuật. Y học cổ truyền tiếp cận theo nguyên lý cân bằng âm dương, ngũ hành, điều trị tận gốc nguyên nhân gây bệnh thay vì chỉ xử lý triệu chứng.
Tại Việt Nam, hai hệ thống này không đối lập mà bổ sung cho nhau. Chính sách của Bộ Y tế khuyến khích kết hợp Đông – Tây y trong điều trị, được quy định tại Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 (Luật số 15/2023/QH15).
Vị trí của YHCT trong hệ thống y tế Việt Nam
Theo thống kê của Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền (Bộ Y tế), cả nước hiện có hơn 60 bệnh viện y học cổ truyền công lập, hơn 90% bệnh viện đa khoa tuyến huyện có khoa YHCT, và hàng nghìn phòng chẩn trị y học cổ truyền tư nhân đang hoạt động.
Y học cổ truyền không phải “y học lạc hậu” – đây là hệ thống y học được WHO công nhận và đang được nhiều quốc gia phát triển tích hợp vào hệ thống chăm sóc sức khỏe hiện đại.
2. Chương Trình Đào Tạo Ngành Y Học Cổ Truyền
Sinh viên YHCT được đào tạo bài bản cả Đông y lẫn Tây y, trang bị đầy đủ khả năng kết hợp hai hệ thống trong thực hành lâm sàng.
Thời gian và nội dung đào tạo
Chương trình đào tạo bác sĩ YHCT kéo dài 6 năm (tương đương bác sĩ y khoa), bao gồm:
– Năm 1–2: Kiến thức y học cơ sở – giải phẫu, sinh lý, sinh hóa, vi sinh (giống chương trình y khoa)
– Năm 2–3: Lý luận y học cổ truyền – âm dương ngũ hành, tạng phủ, kinh lạc, bệnh học Đông y
– Năm 3–4: Phương pháp điều trị – châm cứu, xoa bóp bấm huyệt, dưỡng sinh, thuốc nam, thuốc bắc
– Năm 4–5: Lâm sàng – thực hành tại bệnh viện YHCT, kết hợp Đông – Tây y
– Năm 6: Thực tập và làm luận văn tốt nghiệp
Điểm chuẩn và trường đào tạo
Các trường đào tạo ngành YHCT uy tín tại Việt Nam:
– Học viện Y Dược học Cổ truyền Việt Nam (Hà Nội): Trường chuyên ngành hàng đầu, điểm chuẩn 2025 khoảng 21–24 điểm
– Đại học Y Hà Nội: Khoa YHCT thuộc trường y top 1 cả nước, điểm chuẩn cao hơn (24–26 điểm)
– Đại học Y Dược TP.HCM: Chương trình YHCT chất lượng, môi trường thực hành đa dạng
– Đại học Y Dược Cần Thơ, Đại học Y Dược Huế: Lựa chọn tốt cho thí sinh khu vực miền Trung và miền Tây
So với ngành y khoa (điểm chuẩn 26–29), YHCT có điểm chuẩn thấp hơn 3–5 điểm, tạo cơ hội cho nhiều thí sinh yêu thích ngành y nhưng điểm chưa đủ vào y khoa.
Bằng cấp sau tốt nghiệp
Sau 6 năm, sinh viên nhận bằng Bác sĩ Y học cổ truyền, được cấp chứng chỉ hành nghề khám chữa bệnh bằng phương pháp YHCT. Bác sĩ YHCT có quyền kê đơn thuốc Đông y, thực hiện châm cứu, xoa bóp bấm huyệt và kết hợp một số phương pháp Tây y trong phạm vi được phép.
3. Cơ Hội Việc Làm Sau Tốt Nghiệp
Trái với lo ngại “học xong không biết làm gì”, bác sĩ YHCT có nhiều hướng đi nghề nghiệp đa dạng và ổn định.
Làm việc tại bệnh viện và cơ sở y tế
– Bệnh viện y học cổ truyền: Hơn 60 bệnh viện YHCT công lập trên cả nước thường xuyên tuyển bác sĩ
– Khoa YHCT tại bệnh viện đa khoa: Theo quy định, bệnh viện đa khoa từ tuyến huyện trở lên phải có khoa hoặc bộ phận YHCT
– Trạm y tế xã/phường: Mỗi trạm cần ít nhất 1 nhân viên có chuyên môn YHCT theo Thông tư 33/2015/TT-BYT
– Phòng khám tư nhân: Xu hướng mở phòng khám Đông y đang tăng mạnh, đặc biệt tại các thành phố lớn
Mở phòng khám riêng
Đây là hướng đi được nhiều bác sĩ YHCT lựa chọn sau 3–5 năm kinh nghiệm. Chi phí đầu tư ban đầu thấp hơn đáng kể so với phòng khám Tây y (không cần máy móc đắt tiền), chủ yếu là giường châm cứu, thuốc thảo dược và trang thiết bị cơ bản. Theo Nghị định 96/2023/NĐ-CP hướng dẫn Luật Khám bệnh, chữa bệnh, bác sĩ YHCT đủ điều kiện có thể đăng ký mở phòng chẩn trị YHCT tư nhân.
Lĩnh vực làm đẹp và chăm sóc sức khỏe
Xu hướng làm đẹp tự nhiên đang bùng nổ, tạo ra cơ hội mới cho bác sĩ YHCT:
– Spa y khoa kết hợp Đông y: Châm cứu thẩm mỹ, cấy chỉ giảm béo, xoa bóp trị liệu
– Trung tâm dưỡng sinh: Hướng dẫn yoga, thiền, khí công kết hợp chế độ ăn theo Đông y
– Thương hiệu mỹ phẩm thảo dược: Nghiên cứu và phát triển sản phẩm chăm sóc da từ thảo dược
Nghiên cứu và giảng dạy
Bác sĩ YHCT có thể theo đuổi con đường học thuật: làm thạc sĩ, tiến sĩ và giảng dạy tại các trường đại học y dược. Lĩnh vực nghiên cứu YHCT đang được đầu tư mạnh, đặc biệt là nghiên cứu tác dụng dược lý của thuốc nam Việt Nam.
4. Mức Lương Và Thu Nhập Thực Tế
Đây là phần nhiều người quan tâm nhất – bác sĩ YHCT kiếm được bao nhiêu tiền?
Thu nhập tại bệnh viện công
Lương bác sĩ YHCT tại bệnh viện công lập tính theo hệ số lương cơ sở (2,34 triệu đồng/tháng từ 01/7/2024):
– Bác sĩ mới ra trường: Hệ số 2,34 × 2,34 triệu = khoảng 5,5 triệu đồng/tháng + phụ cấp ưu đãi nghề 40–70%
– Bác sĩ 5–10 năm kinh nghiệm: Thu nhập tổng 10–18 triệu đồng/tháng (lương + phụ cấp + thu nhập tăng thêm)
– Bác sĩ chuyên khoa I/II: 15–25 triệu đồng/tháng tùy cơ sở
Thu nhập tại cơ sở tư nhân
Bác sĩ YHCT làm việc tại phòng khám tư nhân hoặc bệnh viện tư có thu nhập cao hơn đáng kể:
– Bác sĩ có kinh nghiệm 3–5 năm: 15–25 triệu đồng/tháng
– Bác sĩ giỏi, có uy tín: 30–50 triệu đồng/tháng
– Mở phòng khám riêng: Thu nhập phụ thuộc lượng bệnh nhân, có thể đạt 50–100 triệu đồng/tháng nếu phòng khám đông khách
So sánh với bác sĩ y khoa
Giai đoạn đầu (1–5 năm), lương bác sĩ YHCT và y khoa tại bệnh viện công gần tương đương. Tuy nhiên, từ năm thứ 5 trở đi, bác sĩ y khoa chuyên khoa (ngoại, sản, tim mạch) thường có thu nhập cao hơn do phí phẫu thuật và thủ thuật. Bù lại, bác sĩ YHCT có lợi thế khi mở phòng khám riêng vì vốn đầu tư thấp hơn nhiều.
5. Ưu Điểm Của Ngành Y Học Cổ Truyền
Hiểu rõ những lợi thế này sẽ giúp bạn đánh giá ngành YHCT có phù hợp với bản thân hay không.
Nhu cầu xã hội ngày càng tăng
Xu hướng toàn cầu đang quay lại với y học tự nhiên. Theo WHO, khoảng 80% dân số thế giới sử dụng một hình thức y học cổ truyền nào đó. Tại Việt Nam, người dân ngày càng tin tưởng Đông y trong điều trị các bệnh mạn tính, phục hồi chức năng và chăm sóc sức khỏe dự phòng.
Chi phí mở phòng khám thấp
So với phòng khám Tây y cần đầu tư hàng tỷ đồng cho máy móc (X-quang, siêu âm, xét nghiệm), phòng khám Đông y có thể bắt đầu với vốn 200–500 triệu đồng. Đây là lợi thế lớn cho bác sĩ muốn tự kinh doanh.
Ít rủi ro tai biến y khoa
So với phẫu thuật và sử dụng thuốc Tây liều cao, các phương pháp YHCT (châm cứu, xoa bóp, thuốc thảo dược) có tỷ lệ tai biến thấp hơn đáng kể. Điều này giảm áp lực tâm lý cho người hành nghề và giảm rủi ro khiếu kiện.
Khả năng kết hợp đa lĩnh vực
Bác sĩ YHCT có thể mở rộng sang nhiều lĩnh vực: spa trị liệu, dưỡng sinh, sản xuất thực phẩm chức năng, mỹ phẩm thảo dược – tạo nhiều nguồn thu nhập song song.
6. Thách Thức Và Hạn Chế Cần Biết
Bên cạnh ưu điểm, ngành YHCT cũng có những khó khăn mà bạn cần cân nhắc kỹ trước khi quyết định theo đuổi.
Thời gian đào tạo dài
6 năm đại học là khoảng thời gian không nhỏ. Nếu muốn có chuyên khoa I, bạn cần thêm 2–3 năm nữa. Tổng cộng 8–9 năm học trước khi thực sự hành nghề độc lập.
Định kiến xã hội
Một bộ phận người dân vẫn xem YHCT là “thuốc nam thuốc bắc lạc hậu” hoặc nghi ngờ hiệu quả điều trị. Bác sĩ YHCT cần kiên nhẫn chứng minh năng lực bằng kết quả thực tế và không ngừng cập nhật kiến thức khoa học.
Lương khởi điểm thấp tại bệnh viện công
Tương tự các ngành y khác, lương giai đoạn đầu tại bệnh viện công khá thấp (5–8 triệu đồng/tháng). Bạn cần 3–5 năm tích lũy kinh nghiệm và uy tín trước khi thu nhập tăng đáng kể.
Cạnh tranh từ “lang vườn”
Thị trường YHCT có tình trạng người không có bằng cấp hành nghề trái phép, ảnh hưởng đến uy tín ngành và tạo cạnh tranh không lành mạnh. Tuy nhiên, với việc Bộ Y tế siết chặt quản lý theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, tình trạng này đang dần được kiểm soát.
7. Ai Phù Hợp Với Ngành Y Học Cổ Truyền?
Ngành YHCT không dành cho tất cả mọi người. Dưới đây là những đặc điểm giúp bạn tự đánh giá mức độ phù hợp.
Tố chất cần có
Người học YHCT cần sở hữu sự kiên nhẫn và tỉ mỉ cao, bởi châm cứu và bắt mạch đòi hỏi độ chính xác tuyệt đối. Bên cạnh đó, khả năng ghi nhớ tốt rất quan trọng vì bạn phải thuộc hàng trăm vị thuốc, huyệt đạo và bài thuốc cổ phương. Người phù hợp thường yêu thích thiên nhiên, đam mê tìm hiểu về cây thuốc và dược liệu. Ngoài ra, tư duy tổng hợp là yếu tố then chốt – YHCT nhìn bệnh nhân như một hệ thống chỉnh thể, không chỉ tập trung vào triệu chứng đơn lẻ. Cuối cùng, kỹ năng giao tiếp cũng không thể thiếu vì bệnh nhân Đông y thường cần thời gian tư vấn dài hơn so với Tây y.
Ai không nên chọn ngành này?
Nếu bạn thích phẫu thuật, thao tác với máy móc hiện đại hoặc muốn thu nhập cao ngay sau tốt nghiệp, y khoa hoặc các chuyên ngành Tây y sẽ phù hợp hơn. YHCT đòi hỏi sự kiên nhẫn tích lũy kinh nghiệm và xây dựng uy tín dần theo thời gian.
8. Xu Hướng Phát Triển Của Y Học Cổ Truyền
Ngành YHCT đang đứng trước nhiều cơ hội phát triển mạnh mẽ nhờ chính sách nhà nước và xu hướng toàn cầu.
Chính sách hỗ trợ từ Nhà nước
Quyết định 1893/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình phát triển y dược cổ truyền giai đoạn 2023–2030 đặt mục tiêu: 100% bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh có khoa YHCT, 90% trạm y tế xã triển khai khám chữa bệnh bằng YHCT, và phát triển chuỗi giá trị dược liệu Việt Nam.
Xu hướng kết hợp Đông – Tây y
Mô hình kết hợp Đông – Tây y đang ngày càng phổ biến trên thế giới. Tại Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, y học cổ truyền được tích hợp sâu vào hệ thống y tế hiện đại. Việt Nam đang đi theo hướng tương tự, tạo cơ hội cho bác sĩ YHCT có kiến thức cả hai hệ thống.
Tiềm năng xuất khẩu dược liệu
Việt Nam có hơn 5.000 loài thực vật được sử dụng làm thuốc, đứng trong top các quốc gia có nguồn dược liệu phong phú nhất thế giới. Ngành dược liệu đang được đẩy mạnh phát triển, mở ra cơ hội cho bác sĩ YHCT tham gia nghiên cứu, sản xuất và kinh doanh sản phẩm từ thảo dược.
Câu Hỏi Thường Gặp
Học y học cổ truyền có được kê thuốc Tây không?
Bác sĩ YHCT được phép kê một số nhóm thuốc Tây y trong phạm vi đào tạo và chứng chỉ hành nghề cho phép, chủ yếu là thuốc bổ trợ và thuốc cấp cứu ban đầu. Tuy nhiên, phạm vi kê đơn hẹp hơn bác sĩ y khoa. Nếu muốn mở rộng, bạn cần học thêm chứng chỉ bổ sung theo quy định.
Y học cổ truyền có phải học 6 năm không?
Đúng. Chương trình bác sĩ YHCT đào tạo 6 năm, tương đương bác sĩ y khoa. Ngoài ra còn có chương trình cử nhân YHCT (4 năm) nhưng phạm vi hành nghề hẹp hơn, không được cấp chứng chỉ hành nghề bác sĩ.
Ra trường có dễ xin việc không?
Tỷ lệ có việc làm đúng ngành sau tốt nghiệp khá cao (trên 85%) nhờ chính sách bắt buộc bệnh viện đa khoa phải có khoa YHCT. Tuy nhiên, vị trí tại bệnh viện tuyến trên ở thành phố lớn có sự cạnh tranh cao hơn. Nhiều bác sĩ chọn về tuyến huyện hoặc mở phòng khám riêng.
Câu hỏi có nên học ngành y học cổ truyền phụ thuộc vào đam mê, tố chất và mục tiêu nghề nghiệp của bạn. Nếu bạn yêu thích Đông y, kiên nhẫn tích lũy kinh nghiệm và sẵn sàng đầu tư 6 năm học tập, đây là ngành mang lại sự nghiệp ổn định, ý nghĩa và có nhiều hướng phát triển đa dạng trong tương lai.
{
“@context”: “https://schema.org”,
“@type”: “FAQPage”,
“mainEntity”: [
{
“@type”: “Question”,
“name”: “Học y học cổ truyền có được kê thuốc Tây không?”,
“acceptedAnswer”: {
“@type”: “Answer”,
“text”: “Bác sĩ YHCT được phép kê một số nhóm thuốc Tây y trong phạm vi đào tạo và chứng chỉ hành nghề cho phép, chủ yếu là thuốc bổ trợ và thuốc cấp cứu ban đầu. Tuy nhiên, phạm vi kê đơn hẹp hơn bác sĩ y khoa.”
}
},
{
“@type”: “Question”,
“name”: “Y học cổ truyền có phải học 6 năm không?”,
“acceptedAnswer”: {
“@type”: “Answer”,
“text”: “Đúng. Chương trình bác sĩ YHCT đào tạo 6 năm, tương đương bác sĩ y khoa. Ngoài ra còn có chương trình cử nhân YHCT 4 năm nhưng phạm vi hành nghề hẹp hơn, không được cấp chứng chỉ hành nghề bác sĩ.”
}
},
{
“@type”: “Question”,
“name”: “Ra trường có dễ xin việc không?”,
“acceptedAnswer”: {
“@type”: “Answer”,
“text”: “Tỷ lệ có việc làm đúng ngành sau tốt nghiệp khá cao (trên 85%) nhờ chính sách bắt buộc bệnh viện đa khoa phải có khoa YHCT. Tuy nhiên, vị trí tại bệnh viện tuyến trên ở thành phố lớn có sự cạnh tranh cao hơn.”
}
}
]
}