Dù kinh tế biến động hay ổn định, mỗi doanh nghiệp vẫn cần ít nhất một người quản lý dòng tiền và sổ sách. Điều đó lý giải vì sao ngành kế toán là gì ra trường làm gì luôn nằm trong nhóm câu hỏi được thí sinh quan tâm mỗi mùa tuyển sinh. Bài viết phân tích chi tiết từ chương trình đào tạo, vị trí việc làm đến mức lương và lộ trình thăng tiến.
1. Ngành kế toán là gì?
Kế toán (Accounting) là ngành chuyên về ghi chép, phân loại, xử lý và cung cấp thông tin tài chính cho tổ chức hoặc doanh nghiệp. Theo Điều 3, Luật Kế toán số 88/2015/QH13, kế toán là việc thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính dưới hình thức giá trị, hiện vật và thời gian lao động.
Kế toán gồm những lĩnh vực nào?
Ngành kế toán được chia thành hai nhánh chính. Kế toán tài chính (Financial Accounting) tập trung vào việc lập báo cáo tài chính cho các đối tượng bên ngoài doanh nghiệp như cổ đông, ngân hàng và cơ quan thuế, trong đó các báo cáo phải tuân thủ Chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) do Bộ Tài chính ban hành. Kế toán quản trị (Management Accounting) phục vụ nhu cầu quản lý nội bộ, cung cấp thông tin để lãnh đạo ra quyết định về chi phí, giá thành, ngân sách và kế hoạch kinh doanh.
Ngoài hai nhánh chính, người học kế toán còn có thể chuyên sâu vào kế toán thuế, kế toán ngân hàng, kế toán hành chính sự nghiệp hoặc kiểm toán.
Kế toán không đơn giản là ghi sổ và nhập số liệu. Trong thực tế, kế toán viên đóng vai trò cố vấn tài chính, giúp doanh nghiệp hiểu rõ sức khỏe tài chính và đưa ra quyết định kinh doanh dựa trên dữ liệu chính xác.
2. Chương trình đào tạo ngành kế toán
Chương trình cử nhân ngành Kế toán có mã ngành 7340301, đào tạo trong 4 năm tại hệ đại học. Sinh viên được học từ kiến thức nền tảng kinh tế đến chuyên môn sâu về nghiệp vụ kế toán.
Các môn học chính theo từng giai đoạn
Trong hai năm đầu, sinh viên xây dựng nền tảng với các môn Kinh tế vi mô, kinh tế vĩ mô, toán cao cấp, tin học và pháp luật kinh doanh, sau đó chuyển sang nguyên lý kế toán, tài chính doanh nghiệp, nguyên lý thống kê và luật thuế. Bước sang năm thứ ba, chương trình đi sâu vào kế toán tài chính, kế toán quản trị, kiểm toán, phân tích báo cáo tài chính và hệ thống thông tin kế toán. Năm cuối dành cho thực tập tại doanh nghiệp, chuyên đề nâng cao và khóa luận tốt nghiệp.
Tổ hợp xét tuyển và điểm chuẩn
Các tổ hợp xét tuyển phổ biến gồm A00 (Toán, Lý, Hóa), A01 (Toán, Lý, Anh), D01 (Toán, Văn, Anh) và D07 (Toán, Hóa, Anh). Trong đó, D01 được nhiều trường sử dụng nhất. Điểm chuẩn dao động tùy trường, từ khoảng 16–22 điểm ở nhiều trường đến khoảng 27 điểm tại Đại học Kinh tế Quốc dân (năm 2024).
3. Ra trường làm gì? Các vị trí công việc cụ thể
Sau khi tốt nghiệp, bạn có thể ứng tuyển vào nhiều vị trí khác nhau tùy năng lực, chứng chỉ bổ sung và định hướng cá nhân.
Kế toán viên tại doanh nghiệp
Đây là vị trí phổ biến nhất. Kế toán viên chịu trách nhiệm ghi chép sổ sách, hạch toán các nghiệp vụ kinh tế phát sinh, lập báo cáo tài chính và kê khai thuế. Tùy quy mô công ty, bạn có thể đảm nhận một phần hành (kế toán công nợ, kế toán kho, kế toán tiền lương) hoặc toàn bộ (kế toán tổng hợp).
Kiểm toán viên
Kiểm toán viên (Auditor) làm việc tại các công ty kiểm toán độc lập như Big 4 (Deloitte, PwC, EY, KPMG) hoặc hãng kiểm toán trong nước. Công việc chính là kiểm tra, xác nhận tính trung thực của báo cáo tài chính doanh nghiệp. Vị trí này đòi hỏi tư duy phân tích và sẵn sàng đi công tác thường xuyên.
Chuyên viên thuế
Chuyên viên thuế làm việc tại cơ quan thuế nhà nước hoặc công ty tư vấn thuế. Công việc gồm rà soát hồ sơ kê khai thuế, tư vấn chính sách thuế, xử lý hoàn thuế, quyết toán thuế TNCN và thuế GTGT.
Kế toán ngân hàng và các vị trí khác
Kế toán ngân hàng hạch toán các giao dịch, theo dõi tài khoản khách hàng và đối chiếu số liệu. Ngoài ra, bạn cũng có thể theo đuổi con đường giảng dạy tại các trường đại học sau khi hoàn thành bậc thạc sĩ hoặc tiến sĩ chuyên ngành.
4. Mức lương ngành kế toán theo kinh nghiệm
Thu nhập ngành kế toán phụ thuộc vào kinh nghiệm, vị trí, quy mô doanh nghiệp và khu vực làm việc. Dưới đây là mức lương tham khảo tổng hợp từ dữ liệu tuyển dụng năm 2025.
Theo cấp bậc kinh nghiệm
Người mới tốt nghiệp với dưới 1 năm kinh nghiệm thường nhận khoảng 5–8 triệu đồng/tháng, tùy khu vực và quy mô doanh nghiệp. Sau 1–3 năm, khi đã tự xử lý được nghiệp vụ cơ bản, mức lương dao động khoảng 8–15 triệu đồng/tháng. Ở vị trí kế toán tổng hợp (3–5 năm), thu nhập đạt khoảng 12–20 triệu đồng/tháng. Kế toán trưởng (từ 5 năm trở lên) có thể nhận khoảng 15–30 triệu đồng/tháng, tại doanh nghiệp FDI hoặc tập đoàn lớn có thể cao hơn.
Lương kế toán khu vực công
Đối với công chức kế toán tại cơ quan nhà nước, mức lương được tính theo hệ số lương nhân với mức lương cơ sở. Theo Nghị định 73/2024/NĐ-CP, từ ngày 01/7/2024, mức lương cơ sở là 2.340.000 đồng/tháng. Kế toán viên (ngạch trung cấp) có hệ số lương từ 2,10 đến 4,89, tương ứng mức lương từ khoảng 4,9 triệu đến 11,4 triệu đồng/tháng (chưa tính phụ cấp).
5. Lộ trình thăng tiến trong ngành kế toán
Ngành kế toán có lộ trình thăng tiến khá rõ ràng, từ vị trí nhập môn đến quản lý cấp cao. Tốc độ thăng tiến phụ thuộc vào năng lực chuyên môn, chứng chỉ nghề nghiệp và kinh nghiệm tích lũy.
Tại doanh nghiệp
Trong 1–2 năm đầu, kế toán viên thường đảm nhận một phần hành cụ thể như công nợ, kho hoặc thuế. Giai đoạn 3–5 năm là thời điểm chuyển sang kế toán tổng hợp, phụ trách toàn bộ sổ sách và báo cáo tài chính. Từ năm thứ 5 đến năm thứ 8, người có năng lực có thể lên vị trí kế toán trưởng, chịu trách nhiệm trước pháp luật theo Điều 55, Luật Kế toán số 88/2015/QH13. Sau 8–15 năm tích lũy, mục tiêu tiếp theo là giám đốc tài chính (CFO – Chief Financial Officer).
Tại công ty kiểm toán
Lộ trình thường đi từ trợ lý kiểm toán (năm 1–2), lên kiểm toán viên chính (năm 3–4), quản lý kiểm toán (năm 5–7) và giám đốc kiểm toán hoặc thành viên hợp danh (Partner) từ năm thứ 8 trở đi.
Chứng chỉ nghề nghiệp giúp thăng tiến
Một số chứng chỉ quan trọng trong ngành kế toán:
– CPA Việt Nam (Certified Public Accountant) là chứng chỉ kế toán viên do Bộ Tài chính cấp, yêu cầu tốt nghiệp đại học chuyên ngành liên quan và ít nhất 36 tháng kinh nghiệm thực tế.
– ACCA (Association of Chartered Certified Accountants) là chứng chỉ kế toán quốc tế do Hiệp hội Kế toán Công chứng Anh Quốc cấp, được công nhận tại hơn 179 quốc gia.
– Chứng chỉ hành nghề kế toán theo Luật Kế toán số 88/2015/QH13 là điều kiện bắt buộc để hành nghề dịch vụ kế toán, yêu cầu chứng chỉ kế toán viên hoặc kiểm toán viên kèm 36 tháng kinh nghiệm.
6. Kỹ năng cần có để làm tốt ngành kế toán
Ngoài kiến thức chuyên môn từ trường đại học, kế toán viên cần rèn luyện thêm nhiều kỹ năng để đáp ứng yêu cầu công việc thực tế.
Kỹ năng chuyên môn
Kế toán viên cần thành thạo các phần mềm phổ biến tại Việt Nam như MISA, Fast Accounting, SAP hoặc Oracle. Kỹ năng Excel nâng cao với các hàm VLOOKUP, SUMIFS, Pivot Table và macro cũng là công cụ xử lý dữ liệu hằng ngày. Bên cạnh đó, kế toán viên phải nắm vững quy định về thuế GTGT, thuế TNCN, thuế TNDN và hệ thống 26 Chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS).
Kỹ năng mềm
Tính tỉ mỉ là phẩm chất hàng đầu bởi sai sót nhỏ có thể dẫn đến hậu quả lớn về tài chính và pháp lý. Kế toán viên cũng cần tư duy phân tích để đọc hiểu số liệu, phát hiện bất thường, cùng kỹ năng giao tiếp tốt khi phối hợp với các phòng ban, ngân hàng và cơ quan thuế.
Kỹ năng thời đại số
Xu hướng chuyển đổi số đang thay đổi cách làm kế toán. Nhiều doanh nghiệp áp dụng hóa đơn điện tử theo Nghị định 123/2020/NĐ-CP, kế toán đám mây (Cloud Accounting) và phần mềm ERP tích hợp. Kế toán viên cần cập nhật kiến thức công nghệ, bao gồm phần mềm kế toán trực tuyến và công cụ phân tích dữ liệu như Power BI.
Câu hỏi thường gặp
Học kế toán có cần giỏi toán không?
Kế toán sử dụng toán ở mức cơ bản đến trung bình, chủ yếu là phép tính cộng trừ nhân chia và phần trăm. Phần lớn công việc tính toán phức tạp được hỗ trợ bởi phần mềm kế toán và Excel. Bạn không cần giỏi toán cao cấp nhưng cần tư duy logic tốt.
Kế toán và kiểm toán khác nhau thế nào?
Kế toán là người ghi chép, xử lý và lập báo cáo tài chính cho doanh nghiệp. Kiểm toán là người kiểm tra, xác minh tính chính xác của các báo cáo đó. Nói đơn giản, kế toán “làm sổ sách”, kiểm toán “kiểm tra sổ sách”. Cả hai đều học chung nhiều môn nhưng hướng đi nghề nghiệp khác nhau.
Ngành kế toán có bị thay thế bởi trí tuệ nhân tạo không?
Các công việc mang tính lặp đi lặp lại như nhập liệu, đối chiếu số liệu đang dần được tự động hóa. Tuy nhiên, những vị trí đòi hỏi phân tích, tư vấn và ra quyết định tài chính vẫn cần con người. Kế toán viên chủ động cập nhật công nghệ và nâng cao kỹ năng phân tích có thể giữ được lợi thế trên thị trường lao động.
Với nhiều nhánh chuyên môn để lựa chọn, ngành kế toán là gì ra trường làm gì không còn là câu hỏi khó trả lời. Từ kế toán viên phần hành đến giám đốc tài chính, mỗi cấp bậc đều mở ra khi người làm nghề tích lũy đủ kinh nghiệm, chứng chỉ và khả năng thích ứng công nghệ. Bạn đã sẵn sàng bắt đầu từ bước nào?
Nội dung trong bài mang tính tham khảo và định hướng tổng quan; cơ hội nghề nghiệp và thu nhập thực tế có thể khác nhau tùy thuộc vào năng lực, kinh nghiệm, vị trí, doanh nghiệp và thời điểm thị trường.
Minh An