Khi nền kinh tế ngày càng vận hành trên nền tảng công nghệ, nhiều bạn trẻ bắt đầu quan tâm đến ngành kinh tế số là gì, học những gì và liệu đây có phải lựa chọn phù hợp hay không. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất ngành học, chương trình đào tạo, cơ hội nghề nghiệp cùng mức thu nhập thực tế.
1. Ngành Kinh Tế Số Là Gì?
Kinh tế số (Digital Economics) là ngành học kết hợp giữa kiến thức kinh tế truyền thống và công nghệ số hiện đại. Nói đơn giản, đây là ngành đào tạo những người có khả năng ứng dụng công nghệ thông tin, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo vào các hoạt động kinh tế như sản xuất, kinh doanh, tài chính và quản trị. Sinh viên tốt nghiệp ngành này không chỉ hiểu về kinh tế mà còn biết cách khai thác sức mạnh của công nghệ để giải quyết các bài toán thực tiễn trong doanh nghiệp.
Tại Việt Nam, lĩnh vực này đang chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong GDP. Theo Tổng cục Thống kê, năm 2024 giá trị tăng thêm của nền kinh tế kỹ thuật số đạt hơn 1,5 triệu tỷ đồng, chiếm khoảng 13,17% GDP cả nước. Con số này tăng đều qua các năm (từ 12,66% năm 2020 lên 13,17% năm 2024), cho thấy xu hướng số hóa đang diễn ra mạnh mẽ và nhu cầu nhân lực ngành này cũng tăng theo.
Theo định hướng của Chính phủ, lĩnh vực Digital Economics tại Việt Nam phấn đấu chiếm trên 20% GDP vào năm 2025, với tốc độ tăng trưởng gấp 2–3 lần tăng trưởng GDP chung. Điều này mở ra nhiều cơ hội cho những người được đào tạo bài bản trong lĩnh vực này.
Sự khác biệt giữa kinh tế số và các ngành gần
Nhiều bạn hay nhầm lẫn kinh tế số với thương mại điện tử hoặc công nghệ thông tin. Thực tế, ba ngành này có phạm vi và trọng tâm khác nhau:
– Digital Economics tập trung vào việc phân tích, hoạch định và quản lý các hoạt động kinh tế trong môi trường số. Phạm vi rộng hơn, bao gồm cả chính sách phát triển số, tài chính số, marketing số.
– Thương mại điện tử chủ yếu xoay quanh hoạt động mua bán hàng hóa, dịch vụ trên nền tảng trực tuyến.
– Công nghệ thông tin tập trung vào kỹ thuật lập trình, phát triển phần mềm, quản trị hệ thống.
Như vậy, đây là ngành nằm ở giao điểm giữa kinh tế và công nghệ, thiên về ứng dụng công nghệ trong bối cảnh kinh doanh hơn là phát triển công nghệ thuần túy.
2. Ngành Kinh Tế Số Học Những Gì?
Chương trình đào tạo thường kéo dài 4 năm, được thiết kế theo hướng liên ngành giữa kinh tế và công nghệ. Dưới đây là các nhóm kiến thức chính mà sinh viên sẽ được học.
Khối kiến thức nền tảng kinh tế
Trong giai đoạn đầu, sinh viên được trang bị nền tảng vững chắc về kinh tế với các môn như kinh tế vi mô, kinh tế vĩ mô, nguyên lý kế toán, tài chính doanh nghiệp, quản trị học, marketing căn bản, thống kê kinh tế và kinh tế lượng. Đây là phần giúp sinh viên hiểu quy luật vận hành của nền kinh tế trước khi tiếp cận yếu tố công nghệ. Phần kiến thức này chiếm khoảng 30–40% chương trình và thường được học trong 3–4 học kỳ đầu tiên.
Khối kiến thức công nghệ số
Đây là phần tạo nên sự khác biệt so với các ngành kinh tế truyền thống. Sinh viên bắt đầu với nhập môn công nghệ thông tin và lập trình cơ bản (Python, R), sau đó tiến đến cơ sở dữ liệu và quản trị dữ liệu lớn (Big Data). Các môn nâng cao bao gồm trí tuệ nhân tạo (AI) ứng dụng trong kinh tế, công nghệ Blockchain ứng dụng trong tài chính và Internet vạn vật (IoT) trong chuỗi cung ứng. Nhờ nhóm môn này, sinh viên có thể hiểu và vận dụng các công nghệ cốt lõi đang thay đổi cách vận hành của nền kinh tế.
Khối kiến thức chuyên ngành
Ở giai đoạn chuyên sâu, sinh viên được học các môn gắn liền với thực tiễn vận hành trong lĩnh vực số. Nhóm môn này giúp sinh viên có thể ứng dụng ngay sau khi ra trường:
– Chuyển đổi số doanh nghiệp
– Marketing số (Digital Marketing) và phân tích hành vi người tiêu dùng trực tuyến
– Công nghệ tài chính (Fintech) và thanh toán điện tử
– Phân tích dữ liệu kinh doanh (Business Analytics)
– Thương mại điện tử và quản trị nền tảng số
– Kinh tế nền tảng (Platform Economics)
– An toàn thông tin và bảo mật dữ liệu
Kỹ năng thực hành
Ngoài kiến thức lý thuyết, hầu hết các trường đều chú trọng rèn luyện kỹ năng thực hành. Sinh viên được hướng dẫn sử dụng thành thạo các công cụ phân tích dữ liệu như Excel nâng cao, Power BI, Tableau, đồng thời thực hành lập trình Python cho phân tích kinh tế. Chương trình cũng đào tạo kỹ năng quản lý dự án theo phương pháp Agile và bố trí thực tập tại doanh nghiệp có hoạt động chuyển đổi số từ năm thứ 3.
3. Ai Phù Hợp Với Ngành Kinh Tế Số?
Không phải ai cũng phù hợp với ngành này. Nếu bạn đang phân vân, hãy xem mình có những tố chất sau hay không. Đây là ngành đòi hỏi sự kết hợp giữa tư duy logic và nhạy bén kinh tế, nên bạn cần tự đánh giá trung thực trước khi đăng ký.
– Tư duy logic và khả năng phân tích số liệu: Ngành này yêu cầu bạn thường xuyên làm việc với dữ liệu, biểu đồ và các mô hình kinh tế. Nếu bạn thích giải toán và phân tích vấn đề, đây là lợi thế lớn.
– Yêu thích công nghệ và sẵn sàng cập nhật liên tục: Công nghệ thay đổi rất nhanh, người học ngành này cần có tinh thần tự học và thích nghi với những công cụ, nền tảng mới.
– Nhạy bén với xu hướng kinh doanh: Hiểu được thị trường, nắm bắt cơ hội kinh doanh trong môi trường số là yếu tố quan trọng để thành công.
– Khả năng tiếng Anh khá: Phần lớn tài liệu chuyên ngành, công cụ và xu hướng mới đều được cập nhật bằng tiếng Anh trước tiên.
4. Cơ Hội Việc Làm Sau Khi Tốt Nghiệp
Sinh viên tốt nghiệp ngành kinh tế số có thể đảm nhận nhiều vị trí khác nhau tại các doanh nghiệp, tổ chức tài chính, cơ quan nhà nước hoặc tự khởi nghiệp. Dưới đây là các nhóm công việc phổ biến mà cử nhân ngành này có thể ứng tuyển, tùy thuộc vào năng lực và định hướng cá nhân.
Nhóm phân tích dữ liệu và tư vấn
– Chuyên viên phân tích dữ liệu (Data Analyst): Thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu để hỗ trợ ra quyết định kinh doanh. Vị trí này có nhu cầu tuyển dụng tại hầu hết các doanh nghiệp đang chuyển đổi số.
– Chuyên viên tư vấn chuyển đổi số: Đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp số hóa cho doanh nghiệp. Đây là vai trò ngày càng được các công ty tư vấn và doanh nghiệp lớn tìm kiếm.
Nhóm tài chính và công nghệ tài chính
– Chuyên viên Fintech: Làm việc tại các công ty công nghệ tài chính, phát triển và vận hành các sản phẩm tài chính số như ví điện tử, ứng dụng đầu tư, nền tảng cho vay trực tuyến.
– Chuyên viên ngân hàng số: Tham gia xây dựng và quản lý dịch vụ ngân hàng trên nền tảng số tại các ngân hàng thương mại.
Nhóm marketing và kinh doanh số
– Chuyên viên Digital Marketing: Lên kế hoạch, triển khai và đo lường hiệu quả các chiến dịch marketing trực tuyến (SEO, quảng cáo Google, Facebook, email marketing).
– Chuyên viên quản trị thương mại điện tử: Quản lý hoạt động kinh doanh trên các sàn thương mại điện tử và website bán hàng.
Nhóm quản lý và hoạch định chính sách
– Chuyên viên hoạch định chính sách tại cơ quan nhà nước: Tham gia xây dựng chiến lược phát triển lĩnh vực kinh tế kỹ thuật số cấp bộ, ngành, địa phương.
– Quản lý dự án chuyển đổi số: Điều phối các dự án ứng dụng công nghệ trong doanh nghiệp.
5. Mức Thu Nhập Ngành Kinh Tế Số
Mức thu nhập trong ngành có sự chênh lệch đáng kể tùy theo vị trí, kinh nghiệm, quy mô doanh nghiệp và khu vực làm việc. Dưới đây là mức tham khảo dựa trên dữ liệu thị trường lao động:
– Sinh viên mới ra trường (0–1 năm kinh nghiệm): Khoảng 8–12 triệu đồng/tháng, tùy vào vị trí và doanh nghiệp tuyển dụng.
– Chuyên viên có 2–4 năm kinh nghiệm: Khoảng 15–25 triệu đồng/tháng đối với các vị trí phân tích dữ liệu, Digital Marketing, tư vấn chuyển đổi số.
– Chuyên gia, quản lý cấp trung (5 năm trở lên): Có thể đạt 30–50 triệu đồng/tháng hoặc cao hơn, đặc biệt tại các công ty công nghệ tài chính, ngân hàng số và tập đoàn đa quốc gia.
Cần lưu ý rằng các con số trên chỉ mang tính tham khảo. Thu nhập thực tế phụ thuộc vào nhiều yếu tố như năng lực chuyên môn, khả năng ngoại ngữ, chứng chỉ quốc tế, quy mô công ty và tình hình thị trường tại thời điểm ứng tuyển.
6. Ngành Kinh Tế Số Học Ở Đâu?
Hiện tại, ngành này được đào tạo tại một số trường đại học trên cả nước với mã ngành 7310108. Vì còn khá mới nên số lượng cơ sở đào tạo chưa nhiều, nhưng đang tăng lên hàng năm. Một số trường đã mở ngành bao gồm:
– Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (Hà Nội)
– Trường Đại học Thương mại (Hà Nội)
– Trường Đại học Công nghệ TP.HCM – HUTECH
– Trường Đại học Kinh tế – Tài chính TP.HCM (UEF)
– Trường Đại học Đại Nam
– Trường Đại học Nam Cần Thơ
– Học viện Chính sách và Phát triển
Điểm chuẩn dao động tùy theo phương thức xét tuyển và từng trường. Bạn nên tra cứu trực tiếp trên cổng tuyển sinh của từng trường để có thông tin cập nhật nhất cho năm tuyển sinh gần nhất.
7. Lộ Trình Phát Triển Nghề Nghiệp
Một trong những ưu điểm của ngành học này là lộ trình nghề nghiệp rõ ràng và đa dạng. Tùy vào định hướng cá nhân, bạn có thể phát triển theo nhiều hướng khác nhau sau khi tốt nghiệp.
Giai đoạn khởi đầu (0–2 năm)
Sau khi ra trường, bạn thường bắt đầu ở vị trí chuyên viên hoặc nhân viên tại các phòng ban liên quan đến kinh doanh số, phân tích dữ liệu hoặc marketing số. Giai đoạn này là thời điểm tích lũy kinh nghiệm thực tế và hoàn thiện kỹ năng chuyên môn.
Giai đoạn phát triển (3–5 năm)
Với kinh nghiệm tích lũy, bạn có thể thăng tiến lên vị trí chuyên viên cấp cao, trưởng nhóm hoặc chuyên gia trong một lĩnh vực cụ thể. Đây cũng là giai đoạn nên cân nhắc bổ sung các chứng chỉ chuyên môn quốc tế như Google Analytics, AWS Cloud Practitioner hoặc chứng chỉ phân tích dữ liệu.
Giai đoạn trưởng thành (5 năm trở lên)
Ở giai đoạn này, bạn có thể đảm nhận vai trò quản lý như Trưởng phòng kinh doanh số, Giám đốc chuyển đổi số (CDO) hoặc tự khởi nghiệp trong lĩnh vực Fintech, thương mại điện tử. Một số người chọn hướng học thuật, tiếp tục nghiên cứu sau đại học hoặc giảng dạy.
8. Câu Hỏi Thường Gặp
Ngành kinh tế số có khó học không?
Ngành này đòi hỏi sinh viên có nền tảng toán và tư duy logic ở mức khá trở lên, đồng thời sẵn sàng học thêm các kỹ năng công nghệ. Mức độ khó vừa phải nếu bạn chăm chỉ và có phương pháp học phù hợp. So với ngành công nghệ thông tin thuần túy, phần kỹ thuật nhẹ hơn vì thiên về ứng dụng.
Học kinh tế số có cần giỏi lập trình không?
Bạn không cần phải là lập trình viên chuyên nghiệp. Chương trình đào tạo chỉ yêu cầu bạn nắm được lập trình cơ bản (chủ yếu Python) để phục vụ phân tích dữ liệu và tự động hóa một số tác vụ. Trọng tâm vẫn là khả năng hiểu dữ liệu và ra quyết định kinh doanh dựa trên dữ liệu.
Ngành kinh tế số khác gì ngành thương mại điện tử?
Phạm vi của ngành này rộng hơn thương mại điện tử. Thương mại điện tử tập trung vào giao dịch mua bán trực tuyến, trong khi ngành Digital Economics bao gồm cả tài chính số, chính sách phát triển, chuyển đổi số doanh nghiệp và phân tích dữ liệu kinh tế. Người theo học có thể làm việc trong lĩnh vực thương mại điện tử, nhưng ngược lại thì phạm vi hẹp hơn.
Tìm hiểu ngành kinh tế số là gì, học những gì là bước quan trọng trên hành trình chọn ngành. Đây là lĩnh vực đang phát triển nhanh tại Việt Nam với nhiều vị trí việc làm đa dạng. Để phát huy tiềm năng, bạn cần chủ động trau dồi kiến thức kinh tế lẫn kỹ năng công nghệ, đồng thời cập nhật xu hướng thị trường liên tục trong quá trình học tập và làm việc.
Minh An
Nội dung trong bài mang tính tham khảo và định hướng tổng quan; cơ hội nghề nghiệp và thu nhập thực tế có thể khác nhau tùy thuộc vào năng lực, kinh nghiệm, vị trí, doanh nghiệp và thời điểm thị trường.