Robot thông minh đang được ứng dụng rộng rãi trong sản xuất, y tế và đời sống. Nhiều bạn trẻ đặt câu hỏi ngành robot trí tuệ nhân tạo là gì, học những gì trước khi chọn ngành đại học. Bài viết cung cấp thông tin về chương trình đào tạo, môn học, cơ hội việc làm và mức thu nhập tham khảo.
1. Ngành Robot Trí Tuệ Nhân Tạo Là Gì?
Ngành Robot và Trí tuệ nhân tạo (Robot & AI) là ngành học kết hợp giữa kỹ thuật robot (Robotics) với trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence). Mục tiêu của ngành là đào tạo kỹ sư có khả năng thiết kế, chế tạo và lập trình các hệ thống robot thông minh, máy móc tự động hóa ứng dụng trong sản xuất, y tế, nông nghiệp và đời sống. Đây là ngành liên ngành, giao thoa giữa điện – điện tử, cơ khí, công nghệ thông tin và tự động hóa.
Mã ngành và phân loại
Tại Việt Nam, ngành Kỹ thuật Robot và Trí tuệ nhân tạo được Bộ Giáo dục và Đào tạo phân loại thuộc nhóm ngành Kỹ thuật điện, điện tử và viễn thông. Một số trường đào tạo ngành này dưới mã ngành 7520218 (Kỹ thuật Robot) hoặc đặt như chuyên ngành thuộc nhóm Công nghệ thông tin, tùy theo cách tổ chức chương trình của từng trường. Thời gian đào tạo là 4 năm, sinh viên tốt nghiệp nhận bằng kỹ sư.
Sự khác biệt so với ngành Trí tuệ nhân tạo thuần
Nhiều bạn dễ nhầm lẫn giữa ngành Robot & AI với ngành Trí tuệ nhân tạo (mã ngành 7480107). Điểm khác biệt cốt lõi là ngành Robot & AI tập trung vào phần cứng và phần mềm nhúng cho robot, trong khi ngành AI thuần thiên về thuật toán, mô hình học máy và ứng dụng phần mềm. Nếu bạn thích lắp ráp, chế tạo thiết bị kết hợp lập trình, ngành Robot & AI có thể phù hợp hơn. Ngược lại, nếu bạn quan tâm nhiều hơn đến dữ liệu và thuật toán, ngành AI thuần sẽ là lựa chọn đáng cân nhắc.
Ngành Robot và Trí tuệ nhân tạo không chỉ dừng ở lập trình phần mềm mà còn đòi hỏi hiểu biết về cơ khí, điện tử và hệ thống nhúng. Đó là sự kết hợp giữa “bộ não” AI và “cơ thể” robot để tạo ra máy móc có khả năng tự học và tự thích nghi.
2. Ngành Robot Trí Tuệ Nhân Tạo Học Những Gì?
Chương trình đào tạo ngành Robot & AI được thiết kế theo hướng liên ngành, giúp sinh viên nắm vững cả nền tảng lý thuyết lẫn kỹ năng thực hành. Dưới đây là các nhóm kiến thức chính mà sinh viên sẽ được học trong suốt 4 năm đại học.
Kiến thức nền tảng (năm 1 – 2)
Trong giai đoạn đầu, sinh viên xây dựng nền tảng toán học và khoa học tự nhiên vững chắc. Các môn toán như đại số tuyến tính, giải tích, xác suất thống kê đóng vai trò nền móng cho việc hiểu thuật toán AI về sau. Song song đó, sinh viên học các môn vật lý đại cương, kỹ thuật điện – điện tử và nhập môn lập trình. Ngôn ngữ được sử dụng chủ yếu trong giai đoạn này là Python và C/C++, vì đây là hai ngôn ngữ nền tảng cho cả lập trình AI lẫn hệ thống nhúng. Ngoài ra, môn Cấu trúc dữ liệu và giải thuật giúp sinh viên rèn luyện tư duy phân tích bài toán theo hướng logic và có hệ thống.
Kiến thức chuyên ngành (năm 2 – 3)
Giai đoạn này tập trung vào kiến thức cốt lõi của ngành. Sinh viên bắt đầu tiếp cận các môn chuyên sâu về robot học, hệ thống nhúng và trí tuệ nhân tạo. Đây là thời điểm sinh viên hình thành rõ hơn định hướng nghề nghiệp, lựa chọn giữa hướng phần cứng robot hoặc hướng AI ứng dụng.
Về phần cứng, sinh viên học cơ cấu chấp hành và cảm biến (giúp robot tương tác với môi trường), vi điều khiển và hệ thống nhúng (lập trình điều khiển phần cứng robot), cùng lý thuyết điều khiển tự động (nguyên lý điều khiển chuyển động). Về phần mềm AI, các môn trọng tâm gồm Học máy (Machine Learning), Thị giác máy tính (Computer Vision) và Xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP). Công nghệ IoT cũng được đưa vào chương trình để sinh viên hiểu cách kết nối robot với các thiết bị và hệ thống mạng.
Kiến thức chuyên sâu và đồ án (năm 3 – 4)
Ở giai đoạn cuối, sinh viên đi sâu vào các chủ đề nâng cao và thực hiện đồ án tốt nghiệp. Nhiều trường tổ chức để sinh viên tham gia dự án thực tế tại doanh nghiệp hoặc phòng thí nghiệm, tích lũy kinh nghiệm trước khi ra trường. Các môn học nâng cao gồm Học sâu (Deep Learning) với mạng nơ-ron nhiều lớp, Kỹ thuật Robot nâng cao về thiết kế và mô phỏng robot công nghiệp, Lập trình PLC để điều khiển hệ thống tự động hóa nhà máy, và Điện toán đám mây phục vụ vận hành hệ thống AI quy mô lớn. Đồ án tốt nghiệp yêu cầu sinh viên xây dựng một sản phẩm robot hoặc hệ thống AI hoàn chỉnh giải quyết bài toán thực tế.
3. Tố Chất Và Kỹ Năng Cần Có
Không phải ai cũng phù hợp với ngành Robot & AI. Để theo đuổi ngành này hiệu quả, bạn cần có một số tố chất và kỹ năng nhất định. Tuy nhiên, đây là những yếu tố có thể rèn luyện dần trong quá trình học tập, không nhất thiết phải giỏi sẵn từ đầu.
Tố chất phù hợp
Tố chất quan trọng nhất là tư duy logic và khả năng phân tích, bởi ngành đòi hỏi khả năng chia nhỏ vấn đề phức tạp thành các bước cụ thể. Bạn cũng cần yêu thích toán và khoa học tự nhiên vì toán học là công cụ cốt lõi xuyên suốt chương trình. Sự kiên nhẫn và chịu khó thử nghiệm rất cần thiết khi lập trình robot và AI thường trải qua nhiều lần thử, sai rồi sửa. Ngoài ra, ham tìm hiểu công nghệ mới giúp bạn bắt kịp xu hướng trong lĩnh vực thay đổi liên tục này.
Kỹ năng nên trang bị sớm
Lập trình Python là kỹ năng nên học sớm nhất vì đây là ngôn ngữ phổ biến trong cả AI lẫn điều khiển robot. Tiếng Anh chuyên ngành cũng rất cần thiết bởi phần lớn tài liệu, nghiên cứu và cộng đồng chuyên môn đều sử dụng tiếng Anh. Kỹ năng làm việc nhóm giúp bạn phối hợp hiệu quả trong các dự án robot đa chuyên môn. Cuối cùng, tư duy thiết kế (Design Thinking) giúp bạn đặt vấn đề từ góc độ người dùng cuối, từ đó tạo ra sản phẩm thực sự hữu ích.
4. Trường Đào Tạo Ngành Robot Và Trí Tuệ Nhân Tạo
Hiện tại, số lượng trường đại học tại Việt Nam đào tạo ngành Robot & AI đang ngày càng tăng. Dưới đây là một số trường tiêu biểu, mức điểm chuẩn mang tính tham khảo và có thể thay đổi theo từng năm.
Khu vực phía Nam
– Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH): đào tạo chuyên ngành Robot & AI với chương trình 4 năm, điểm chuẩn năm 2024 dao động khoảng 16–21 điểm tùy phương thức xét tuyển
– Đại học Kinh tế TP.HCM (UEH): mở chương trình Kỹ sư Robot & AI, kết hợp kiến thức kỹ thuật với tư duy kinh tế
– Đại học Tôn Đức Thắng (TDTU): xét tuyển khối A00, A01, D01, D90 với điểm chuẩn năm 2024 khoảng 25,66 điểm
– Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM (UTE): chương trình đào tạo kỹ sư Robot & AI với cơ sở thực hành hiện đại
Khu vực phía Bắc
– Đại học Bách khoa Hà Nội (HUST): ngành Kỹ thuật Robot thuộc top đầu về chất lượng đào tạo, điểm chuẩn thuộc nhóm cao
– Đại học Công nghệ (VNU-HN): trung tâm nghiên cứu AI và Robot hàng đầu miền Bắc
– Đại học Giao thông Vận tải (UTC): Khoa Điện – Điện tử đào tạo ngành Kỹ thuật Robot & AI
Trường quốc tế và liên kết
– VinUni: chương trình đào tạo theo chuẩn quốc tế, xét tuyển bằng học bạ và phỏng vấn
– Swinburne Việt Nam: chương trình kỹ thuật Robot & AI liên kết với Đại học Swinburne (Úc)
5. Cơ Hội Việc Làm Sau Tốt Nghiệp
Sinh viên tốt nghiệp ngành Robot & AI có thể ứng tuyển vào nhiều vị trí khác nhau, tùy thuộc vào chuyên môn và định hướng cá nhân. Nhu cầu tuyển dụng trong lĩnh vực này đang có xu hướng tăng tại Việt Nam, song cơ hội cụ thể còn phụ thuộc vào năng lực, kinh nghiệm và thời điểm thị trường.
Kỹ sư Robot (Robotics Engineer)
Đây là vị trí trực tiếp nhất với ngành học. Kỹ sư Robot thiết kế, lắp ráp và lập trình robot phục vụ sản xuất công nghiệp, logistics hoặc y tế. Công việc bao gồm tích hợp phần cứng (cảm biến, động cơ, bộ điều khiển) với phần mềm điều khiển để robot vận hành theo yêu cầu.
Kỹ sư AI / Machine Learning
Vị trí này tập trung phát triển các thuật toán và mô hình học máy ứng dụng trong robot hoặc các hệ thống phần mềm. Kỹ sư AI xây dựng mô hình nhận diện hình ảnh, xử lý ngôn ngữ, dự đoán dữ liệu và tích hợp vào sản phẩm thực tế.
Kỹ sư tự động hóa
Làm việc trong các nhà máy, xí nghiệp để thiết kế và vận hành hệ thống dây chuyền sản xuất tự động. Vị trí này đòi hỏi kiến thức về PLC, SCADA và hệ thống điều khiển công nghiệp kết hợp với hiểu biết về AI để tối ưu quy trình.
Kỹ sư hệ thống nhúng (Embedded Systems Engineer)
Phát triển phần mềm chạy trên vi điều khiển và hệ thống nhúng cho robot, thiết bị IoT hoặc xe tự hành. Đây là vị trí đòi hỏi kỹ năng lập trình C/C++ vững chắc và hiểu biết sâu về phần cứng.
Nghiên cứu và giảng dạy
Với những bạn đam mê học thuật, có thể theo hướng nghiên cứu tại các viện, trung tâm R&D hoặc giảng dạy tại trường đại học. Con đường này thường yêu cầu học tiếp thạc sĩ hoặc tiến sĩ.
6. Mức Lương Tham Khảo
Mức thu nhập trong ngành Robot & AI tại Việt Nam phụ thuộc vào nhiều yếu tố như vị trí công việc, kinh nghiệm, quy mô doanh nghiệp và khu vực làm việc. Các con số dưới đây chỉ mang tính tham khảo, được tổng hợp từ các nguồn tuyển dụng tại thời điểm viết bài.
Theo kinh nghiệm
– Mới tốt nghiệp (0–1 năm kinh nghiệm): khoảng 12–20 triệu đồng/tháng, tùy vị trí và doanh nghiệp
– Có kinh nghiệm (2–5 năm): khoảng 25–45 triệu đồng/tháng, tùy chuyên môn và năng lực
– Chuyên gia, quản lý (trên 5 năm): có thể từ 50 triệu đồng/tháng trở lên tại các công ty công nghệ lớn hoặc tập đoàn đa quốc gia, tùy thuộc vào doanh nghiệp cụ thể
Yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập
Mức lương thực tế chịu tác động bởi nhiều yếu tố. Kỹ sư có chứng chỉ quốc tế, thành thạo tiếng Anh và có dự án thực tế trong portfolio thường có lợi thế khi thương lượng. Ngoài ra, vị trí địa lý (TP.HCM và Hà Nội thường có mức thu nhập khác biệt so với các tỉnh thành khác), quy mô doanh nghiệp và ngành nghề ứng dụng cũng tạo ra sự chênh lệch đáng kể.
7. Câu Hỏi Thường Gặp
Ngành Robot và Trí tuệ nhân tạo có khó học không?
Ngành này đòi hỏi nền tảng toán học và tư duy logic tốt, đồng thời cần sự kiên nhẫn khi làm việc với cả phần cứng lẫn phần mềm. Nếu bạn yêu thích toán, khoa học tự nhiên và thích tìm tòi công nghệ, quá trình học sẽ thuận lợi hơn. Mức độ khó còn tùy thuộc vào nỗ lực và phương pháp học tập của mỗi người.
Học ngành Robot & AI cần giỏi môn gì từ cấp 3?
Toán học là môn quan trọng nhất, đặc biệt là đại số và giải tích. Vật lý cũng cần thiết vì liên quan đến nguyên lý vận hành của robot. Ngoài ra, nếu có kiến thức cơ bản về tin học và lập trình sẽ là lợi thế khi bắt đầu chương trình đại học.
Ra trường ngành Robot & AI có dễ xin việc không?
Nhu cầu tuyển dụng trong lĩnh vực Robot và AI đang có xu hướng tăng tại Việt Nam, đặc biệt trong các ngành sản xuất, logistics và công nghệ. Tuy nhiên, khả năng tìm được việc làm phù hợp còn phụ thuộc vào năng lực chuyên môn, kinh nghiệm thực tế tích lũy trong quá trình học và nhu cầu cụ thể của thị trường tại thời điểm tốt nghiệp.
Hiểu rõ ngành robot trí tuệ nhân tạo là gì, học những gì giúp bạn trẻ có cơ sở để đưa ra quyết định phù hợp. Đây là ngành liên ngành kết hợp kỹ thuật robot với AI, yêu cầu kiến thức từ điện tử, cơ khí đến lập trình và thuật toán. Cơ hội nghề nghiệp đang mở rộng nhưng mức độ phù hợp còn tùy thuộc vào tố chất, sự nỗ lực và định hướng cá nhân.
Minh An
Nội dung trong bài mang tính tham khảo và định hướng tổng quan; cơ hội nghề nghiệp và thu nhập thực tế có thể khác nhau tùy thuộc vào năng lực, kinh nghiệm, vị trí, doanh nghiệp và thời điểm thị trường.